Bursztynowy statek i dawne szlaki handlu bursztynem
Zanim ktokolwiek zaczął mówić o globalnym handlu, Polacy już nim żyli — a towarem otwierającym drzwi do odległych cywilizacji był bursztyn znad Gdańska, uznawany za najlepszy gatunek tego kamienia. Docierał on aż do greckich Myken. Po drodze, przez Kotlinę Kłodzką, Śląsk, Wielkopolskę i Kujawy, kupcy wymieniali go na fajansowe paciorki z Egiptu i basenu Morza Egejskiego — a wraz z nimi nad Wisłę spływały wpływy kultury mykeńskiej. Cywilizacja ta narodziła się około 1800 roku p.n.e. i przez kolejne pięć stuleci kształtowała życie na Bałkanach, sięgając nawet do Europy Środkowej i Zachodniej — bo warto pamiętać, że Polska geograficznie należy właśnie do Europy Środkowej, a nie Wschodniej.
Bursztyn zasługuje więc na miano najstarszego polskiego towaru eksportowego, a przy okazji — niemałego wkładu w rozkwit sztuki antyku, bo to dzięki niemu twórcy znad Morza Śródziemnego mieli z czego tworzyć swoje dzieła. Handel bursztynem nie ograniczał się jednak wyłącznie do kierunku południowego. Surowiec i gotowe wyroby wędrowały też na drugi koniec kontynentu — do Chin, Korei i Japonii. Obecne zainteresowanie Chin polskim bursztynem to więc nie żadna nowość, tylko powrót do relacji sięgających czasów, gdy powstawał Jedwabny Szlak — najstarszy szlak handlowy świata, którym bursztyn dotarł do Azji już wieki temu.
Bursztynowy statek, Etruska zawieszka z bursztynu 600–575 p.n.e. J.Paul Getty Museum
Bursztynowy element w formie głowy barana, Etruria ok. VI w. p.n.e. Paul J. Getty Museum
Zagadkowy trop prowadzący do Etrusków
Prezentowana tu zawieszka w kształcie statku jest jednak młodsza niż wspomniana wymiana handlowa — to dzieło Etrusków, powstałe między 600 a 575 rokiem p.n.e., czyli w czasach, gdy tereny dzisiejszego Rzymu służyły jeszcze za pastwisko dla owiec i kóz, Etruria przeżywała rozkwit, a Rzym dopiero raczkował. O samych Etruskach, zwanych czasem po prostu Truszami, wiadomo zaskakująco niewiele. Ich zaawansowane rzemiosło, a zwłaszcza złotnictwo, świadczy jednak o zamożności — ubogie ludy rzadko tworzą wyszukaną biżuterię. Nie ustalono dotąd jednoznacznie, skąd dokładnie przywędrowali na Półwysep Apeniński, ani dokąd zniknęli, gdy sąsiedzki Rzym zaczął zdobywać przewagę.
Co ciekawe, pewne poszlaki sugerują, że kultura etruska mogła sięgać aż do dzisiejszej Polski. We wschodnim Pomorzu archeolodzy odkryli groby należące do tzw. kultury urn twarzowych (datowanej na VI–III wiek p.n.e.), a znalezione tam urny w kształcie domków są uderzająco podobne do form znanych z terenów Etrurii. Czy to możliwe, że etruskie osadnictwo sięgało aż tak daleko na północ?