Diament — podstawowe informacje o najsłynniejszym kamieniu szlachetnym
Diament to bez wątpienia najbardziej rozpoznawalny kamień szlachetny na świecie. W swojej "drugiej odsłonie" — jako brylant — potrafi zawładnąć sercem niejednej kobiety, skoro krąży nawet powiedzenie, że to najlepszy przyjaciel kobiet. Czym właściwie jest ten kamień, jaką ma historię i jakie cechy go wyróżniają? Zebraliśmy najważniejsze fakty w jednym miejscu.
Czym tak naprawdę jest diament
Diament to niezwykle cenny kamień szlachetny, który formuje się przez miliony lat głęboko w strukturze Ziemi — powstaje z krystalizujących się cząsteczek węgla w warunkach bardzo wysokiej temperatury i ekstremalnego ciśnienia. Występuje bardzo rzadko, co bezpośrednio przekłada się na zawrotne ceny gotowych kamieni.
Dokładny proces jego powstawania opisujemy osobno w artykule Jak i gdzie powstają diamenty?
W stanie naturalnym diament ma jedynie umiarkowany połysk i matową powierzchnię. Dopiero właściwa obróbka i szlifowanie nadają mu wartość, dzięki której trafia do biżuterii.
Nieoszlifowany diament po wydobyciu
Przez pokolenia szlifierze próbowali dopracować kształt kamienia tak, by światło wnikające do jego wnętrza dawało jedną, pełną wiązkę błysków i barw powstających z rozszczepienia promieni słonecznych. Sztuka szlifowania diamentów rozwijała się przez stulecia, a wraz z nią zmieniał się też kształt gotowych kamieni. Dopiero w XVII wieku na dobre przyjął się szlif brylantowy, który wyparł wcześniej dominujący szlif rozetowy (zobacz też inne rodzaje szlifów brylantowych). Szlif brylantowy uznaje się dziś za szczytowe osiągnięcie sztuki jubilerskiej, dlatego stosuje się go także przy innych minerałach, np. cyrkonii.
Specyfika szlifu brylantowego
Czym różni się diament od brylantu
Dla wielu osób te dwa słowa są praktycznie synonimami, choć w rzeczywistości oznaczają dwa różne etapy tego samego kamienia. Skąd bierze się ta różnica?
Brylant to w istocie ten sam diament — z tą różnicą, że aby powstał, surowy kamień musi przejść proces szlifowania, ponieważ w naturalnej postaci ma matową powierzchnię i nieregularny kształt. Dopiero odpowiednia obróbka nadaje mu formę gotową do osadzenia w biżuterii, na przykład w pierścionku zaręczynowym z brylantem czy brylantowych obrączkach ślubnych. Kluczową różnicą między obiema nazwami jest więc właśnie proces szlifu.
Oba terminy bywają w codziennym języku używane zamiennie, ale mają swoje odrębne znaczenie:
Diament to minerał zbudowany z węgla, jeden z najtwardszych znanych naturalnych materiałów, charakteryzujący się wyjątkowym połyskiem, przezroczystością i właściwościami optycznymi. Wydobywa się go z głębi ziemi, a następnie poddaje obróbce jubilerskiej — może występować w różnych kształtach i rozmiarach.
Brylant to wciąż ten sam minerał, ale określenie to stosuje się wobec diamentów poddanych szlifowi i polerowaniu, które nadają im charakterystyczny błysk. Innymi słowy, brylant to diament w pełni opracowany technicznie, tak by uzyskać maksymalny efekt optyczny.
Podsumowując: diament to minerał występujący w naturze, a brylant to diament po pełnej obróbce jubilerskiej. Tego drugiego określenia używa się głównie w kontekście biżuterii — obrączek, naszyjników, kolczyków i innych wyrobów.
Masa to nie jedyny wyznacznik wartości diamentu
Jakość i unikatowość diamentu określa się za pomocą tzw. kryterium 4C, obejmującego cztery elementy. Pierwszy to karat, czyli rzeczywista masa kamienia — im większa, tym wyższa cena. Drugi element to kolor: diamenty najczęściej mają odcień niebieski, czarny, brązowy lub żółty, a najrzadsze w naturze są kamienie całkowicie bezbarwne. Do określenia koloru służy skala GIA, zaczynająca się od litery D (diament przezroczysty) i kończąca na Z (diament żółty). Trzeci element to przejrzystość kamienia, a czwarty — czystość, czyli brak skaz i ciał obcych w jego wnętrzu.
Podsumowując: o jakości i wartości diamentu decydują cztery cechy (4C) — czystość (clarity), masa (carat), barwa (colour) oraz szlif (cut).
Cyrkonia vs. oszlifowany diament - różnicę widać goły, okiem
Czystość diamentu
Czystość to podstawowy czynnik decydujący o wartości kamienia — mniejszy diament o wyższej klasie czystości może być cenniejszy niż większy, ale gorszej klasy. Najbardziej wartościowe są oczywiście kamienie idealnie czyste, bez żadnych widocznych zanieczyszczeń nawet pod mikroskopem. W biżuterii — pierścionkach zaręczynowych, obrączkach ślubnych, kolczykach czy wisiorkach — najczęściej stosuje się kamienie z inkluzjami widocznymi dopiero pod lupą dającą dziesięciokrotne powiększenie. Diamenty z najniższych klas czystości (P) mają zanieczyszczenia dostrzegalne już gołym okiem.
Klasy czystości diamentu
Masa diamentu
Masę diamentów podaje się w karatach (więcej o samych pojęciach przeczytasz w artykule o karacie, punkcie i meli w diamentach). Jeden karat metryczny to 200 miligramów, czyli 0,2 grama. Masę zapisuje się z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku, oznaczając skrótem "ct". Poniżej pokazujemy przybliżoną wielkość brylantów w zależności od ich masy w karatach.
Masa diamentów w karatach
Barwa diamentu
Amerykańska skala GIA oznacza barwę diamentu literami od D do Z — im dalej w głąb alfabetu, tym bardziej żółty odcień kamienia. Mowa tu wyłącznie o diamentach bezbarwnych, nie o barwach kamieni fantazyjnych.
Klasy barw diamentów GIA
W Polsce obrót diamentami jubilerskimi reguluje Polska Norma PN-M-17007:2002. Przyjęta w niej polskojęzyczna wersja międzynarodowej skali barw jest zgodna z nazewnictwem Międzynarodowej Rady Diamentów IDC (International Diamond Council) oraz odpowiadającymi im literowymi oznaczeniami Amerykańskiego Instytutu Gemmologii GIA (Gemological Institute of America), gdzie badaniami diamentów zajmują się gemmolodzy. Z tego powodu posługiwanie się dziś handlowymi określeniami typu "snow white", "crystal", "top crystal", "cape" czy "river" jest niezgodne z polskimi przepisami. Takie praktyki stosują niektórzy sprzedawcy biżuterii — świadomie wprowadzając klienta w błąd albo po prostu nie znając obowiązujących norm, co samo w sobie świadczy o braku profesjonalizmu.
Szlif diamentu
Skoro diamenty powstają w sposób w pełni naturalny, żaden z nich nie ma identycznej wartości — a to przekłada się bezpośrednio na cenę gotowego brylantu. Przy ocenie brylantu stosuje się tę samą skalę 4C — karat, kolor, przejrzystość i czystość — z dodatkiem jeszcze jednego kryterium: samego szlifu.
Przed obróbką diament jest praktycznie pozbawiony połysku i matowy. Dopiero odpowiedni szlif wydobywa z niego światło i blask — to, co jubilerzy nazywają "życiem" kamienia. Właśnie po takim szlifowaniu powstaje brylant, który zachwyca nie tylko dzięki naturalnym właściwościom, ale i dzięki wprawnej ręce rzemieślnika.
W terminologii jubilerskiej brylantem nazywa się okrągły diament o szlifie brylantowym, mający nie mniej niż 57 faset (56+1) — poniżej prezentujemy ten i inne popularne szlify.
Ciekawostki o diamentach
- Najtwardszy znany materiał — diament osiąga maksymalną, 10. wartość w skali Mohsa, co oznacza, że zarysować może go tylko inny diament.
- Wielowiekowa historia — diamenty wydobywano i ceniono już tysiące lat temu, a pierwsze wzmianki o ich wykorzystaniu pochodzą z Indii, sięgając około IV wieku p.n.e.
- Długi proces powstawania — powstają w wyniku głębokiej przemiany węgla pod ogromnym ciśnieniem i w wysokiej temperaturze, co może trwać miliardy lat.
- Nie tylko bezbarwne — choć najbardziej pożądane są kamienie bezbarwne, diamenty występują też w kolorze niebieskim, różowym, żółtym, zielonym i innych; te o intensywnym zabarwieniu są szczególnie rzadkie i cenne.
- Główni producenci — większość światowego wydobycia pochodzi z Rosji, Botswany, Demokratycznej Republiki Konga, Australii i Kanady.
- Rekordowe okazy — historia zna wiele gigantycznych diamentów, jak choćby Diament Cullinana, który przed podzieleniem na mniejsze kamienie ważył ponad 3100 karatów (ok. 1,37 funta).
- Precyzja szlifu — proces szlifowania jest skomplikowany i wymaga ogromnej dokładności, a dobrze dobrany szlif znacząco poprawia blask kamienia.
- Diamenty syntetyczne — obok naturalnych istnieją też diamenty tworzone w laboratorium, o identycznych właściwościach fizycznych, wykorzystywane zarówno w biżuterii, jak i w technologii.
- Brylant Hope — słynny niebieski diament otoczony legendami o pechu, jaki miał przynosić kolejnym właścicielom; dziś można go zobaczyć w Smithsonian Institution w Waszyngtonie.
- Diamenty w kosmosie — naukowcy odnaleźli je nawet w przestrzeni kosmicznej, m.in. na planetoidach i gwiazdach neutronowych, gdzie powstają w skrajnie ekstremalnych warunkach.
Diamenty pozostają fascynującymi kamieniami o wyjątkowych właściwościach i bogatej historii, budząc zachwyt od wieków.
Kamienie szlachetne, które wykorzystujemy w biżuterii na zamówienie, opisujemy szerzej na stronie "O nas". Niezależnie od tego, czy jubilerstwo jest Twoją pasją, zawodem, czy zwykłą ciekawością — temat diamentów zdecydowanie zasługuje na uwagę. Na łamach naszego poradnika wielokrotnie poruszaliśmy zagadnienia związane z diamentami, brylantami i innymi kamieniami szlachetnymi. Zachęcamy do lektury poniższych artykułów:
- Największe diamenty na świecie - ranking
- Najpiękniejsze diamenty świata
- Czarny diament - wszystko o czarnym diamencie
- Niebieski diament Hope
- Diament Florencki
- Ile diamentów jest na świecie?
- Czy kupno diamentów jest dobrą inwestycją?
- Substytuty i naśladownictwo diamentów
- Sztuczne - syntetyczne diamenty