Lapis lazuli, jako kamień półszlachetny chętnie wykorzystywany w jubilerstwie, cieszy się dużym uznaniem wśród miłośników biżuterii z naturalnych materiałów. Jego intensywnie niebieska barwa świetnie komponuje się zarówno ze srebrem, jak i złotem. Ceniony już w starożytności jako kamień bogów i władców, którym przypisywano też właściwości prozdrowotne — co wyróżnia go dziś i co warto o nim wiedzieć?
Skład, właściwości i miejsca występowania
Lapis lazuli to skała metamorficzna, powstała w wyniku przeobrażeń wapienia lub dolomitu. Bywa mylnie nazywany lazurytem — to jednak tylko jeden z jego głównych składników, minerał z grupy krzemianów (skaleniowców), odpowiedzialny za charakterystyczne niebieskie zabarwienie dzięki zawartym w nim związkom siarki. Sama nazwa kamienia łączy łacińskie słowo lapis ("kamień") z członem wywodzącym się z arabskiego azul i perskiego lazhward, oznaczających "niebieski" lub "niebo".
To drobnoziarnista, dość krucha skała o zbitej strukturze, występująca głównie w marmurach i skarnach. Największe złoża znajdują się w Afganistanie, gdzie wydobywa się go od ponad 6 tysięcy lat, ale spotkać go można też w Rosji, Chile, USA, RPA, Birmie, Angoli, Rwandzie i we Włoszech. Za najcenniejsze uchodzą okazy ciemne, o intensywnym i równomiernie rozłożonym zabarwieniu.
Surowy kamień Lapis Lazuli po wydobyciu
Święty kamień starożytnych
Największą chwałę "kamień nieba" przeżywał w czasach antycznych. W starożytnej Mezopotamii — Sumerze, a później Babilonii, Akadzie i Asyrii — uchodził za kamień bogów i władców, z którego wytwarzano przedmioty kultu, ozdoby, pieczęcie i instrumenty muzyczne; Sumerowie wierzyli, że zdobił szyję bogini Isztar podczas jej podróży do krainy umarłych. Podobną popularnością cieszył się w starożytnym Egipcie, gdzie znalazł się między innymi wśród kamieni zdobiących słynną złotą maskę Tutanchamona z Doliny Królów.
W medycynie ludowej starożytnych przypisywano mu rolę afrodyzjaku, a także działanie witalizujące i wyciszające — miał zwiększać siłę ramion i nóg, łagodzić stres i bezsenność, wspomagać odporność i korzystnie wpływać na zatoki. Egipcjanie stosowali go przy stanach gorączkowych, skurczach, bólach (w tym menstruacyjnych), astmie i nadciśnieniu.
Zastosowania na przestrzeni wieków
Poza funkcją ozdobną, lapis lazuli miał też inne zastosowania. Aż do początku XIX wieku, czyli do czasu wynalezienia barwników syntetycznych, po zmieleniu służył jako pigment znany pod nazwą ultramaryna, wykorzystywany w malarstwie olejnym i freskowym — ślady jego użycia wykryto nawet na prehistorycznych malowidłach naskalnych. Dziś ceniony jest głównie jako kamień kolekcjonerski oraz surowiec do wyrobu ozdób — od drobnych rzeźb i figurek po elementy biżuterii.
W jubilerstwie zalicza się go do kamieni półszlachetnych, obok takich jak jaspis, opal, granat, cytryn czy turkus. Łączy się go ze srebrem, złotem, a także innymi kamieniami — powstają z niego przede wszystkim eleganckie srebrne pierścionki, złote wisiorki i kolczyki. Najbardziej cenione są egzemplarze z mieniącymi się drobinkami pirytu — wartość obniżają natomiast widoczne przerosty białego lub szarego kalcytu.
Oszlifowany kamień lapis lazuli
Pielęgnacja biżuterii z lapis lazuli
Ten kamień jest wrażliwy na wysoką temperaturę, kwasy i środki chemiczne, w tym mydło, pod wpływem którego matowieje — warto więc zdejmować taką biżuterię przed myciem rąk czy pracami domowymi. Ze względu na stosunkową miękkość na tle innych kamieni jubilerskich, ozdoby z lapis lazuli lepiej przechowywać osobno, zabezpieczone przed mechanicznymi uszkodzeniami. W razie potrzeby czyszczenia wystarczy delikatna ściereczka zwilżona wodą.
Biżuteria z lapis lazuli