Potrzeba ozdabiania własnego ciała i wrażliwość na piękno to jedne z cech definiujących Homo sapiens — ludzie nosili biżuterię już dziesiątki tysięcy lat temu. Historia tej dziedziny jest fascynująca: zaczynała się bardzo prymitywnie, by z czasem rozwinąć się w pełnoprawne rzemiosło jubilerskie. Naukowcy przypuszczają, że od zarania dziejów biżuteria pełniła trzy podstawowe funkcje: ozdobną, religijną i użytkową. Jak wyglądały jej najstarsze formy?
Biżuteria ludzi pierwotnych
Neandertalczyk, jeden z pierwszych podgatunków człowieka rozumnego, zaczął tworzyć ozdoby już około 100 tysięcy lat temu, wykorzystując do tego materiały prosto z natury — w tym produkty odzwierzęce.
Neandertalczyk z ozdobą z kości umiejscowioną w przegrodzie nosa – Trento Museum of Natural History, Włochy
Wśród przedmiotów po neandertalczykach archeolodzy od dawna znajdowali szpony bielika, ale dopiero niedawno potwierdzono, że pełniły funkcję biżuterii — noszą charakterystyczne wgłębienia świadczące o tym, że były na coś nawlekane, prawdopodobnie stanowiąc element pierwszych bransolet lub naszyjników.
Z czego składała się pradawna biżuteria
Na obszarach dzisiejszego Izraela, Maroka oraz na południowoafrykańskim wybrzeżu Cape odkryto biżuterię z muszli ślimaków — jej wykonanie wymagało już sporego zaangażowania i zręczności manualnej. Znalezione ozdoby z muszli gatunku Nassarius gibbosus zostały przewiercone, nawleczone na rzemyk i pomalowane czerwoną ochrą.
Z kolei liczące około 40 tysięcy lat znaleziska z Kenii — koraliki ze skorup strusich jaj, uformowane w kształt pastylek i zawieszone na sznurku — dowodzą, że ówcześni ludzie potrafili już myśleć abstrakcyjnie i tworzyć kreatywne przedmioty, co świadczy o istotnej zmianie w postrzeganiu świata.
Kiedy w biżuterii pojawiły się złoto i kamienie szlachetne
Za pionierów złotnictwa uznaje się rzemieślników prehistorycznej cywilizacji Warny — w grobach warneńskiej nekropolii odnaleziono liczne złote i miedziane bransolety, naszyjniki oraz amulety wykonane różnymi technikami, częściowo zdobione krzemieniem i obsydianem. Pełniły funkcję ozdobną, religijną (jako element czci dla zmarłych), a nawet praktyczną — jako ozdoby intymnych części ciała osób złożonych do grobu.
Egipska mumia wraz z biżuterią, którą przyozdabiano zmarłych
Do dziś zachwyca i inspiruje współczesnych jubilerów biżuteria egipska, wykonywana ze złota, srebra oraz kamieni szlachetnych, jak turkus, lapis lazuli czy onyks. Egipcjanie stosowali skomplikowane techniki zdobnicze i misterne wzory — a skoro taką biżuterię znajdowano w grobowcach, można przypuszczać, że jej wzory miały przypominać o szlachetnych cechach zmarłego, jak honor, potęga czy religijność faraona.
Mezopotamia — kolejna kolebka biżuterii
Mieszkańcy Mezopotamii również byli wielkimi miłośnikami ozdób — nosili je w dużych ilościach, i to zarówno mężczyźni, jak i kobiety. Typowy zestaw kobiecej biżuterii obejmował naszyjniki na kolorowych sznurkach, bransolety i duże kolczyki, wykonywane z cienkiego arkusza metalu, w którym osadzano kamienie szlachetne.
Więcej o pradawnej biżuterii
Na naszym blogu jubilerskim znajdziesz też inne artykuły o historycznych formach biżuterii, ważnych dla dzisiejszej kultury, sztuki i tradycji złotniczych: