Kiedy dziś ktoś wyobraża sobie pierścionek zaręczynowy, niemal automatycznie widzi diament — a przecież ten skojarzenie wcale nie jest tak stare, jak mogłoby się wydawać. Owszem, sam kamień znano już w starożytności, a najstarszy zidentyfikowany pierścionek zaręczynowy z diamentem datuje się na I wiek n.e. Między tamtym pojedynczym przypadkiem a masowym zwyczajem, jaki znamy dziś, dzieli nas jednak przepaść czasowa liczona w stuleciach — bo prawdziwa historia tego zwyczaju zaczyna się dopiero w renesansie, epoce rozkwitającego handlu, gdzie luksusowe dobra zyskiwały nowych nabywców.
Skąd właściwie wziął się ten zwyczaj
Niektórzy historycy jubilerstwa doszukują się źródeł tej tradycji w osobliwym zwyczaju z XV wieku — ojciec panny młodej wysyłał wtedy diamentowy pierścień ojcu przyszłego pana młodego, traktując go jako formalną propozycję małżeństwa dzieci. To ciekawostka, choć raczej trudna do wskrzeszenia we współczesnym świecie, gdzie decyzję o zaręczynach podejmuje para, a nie ich rodzice.
Ilustracja z książki opisującej ślub Constazo i Camilli, widoczny pierścionek z diamentem umieszczony pomiędzy dwoma pochodniami. Biblioteka Watykańska.
Pierwszy udokumentowany przypadek
Prawdziwym punktem zwrotnym był ślub kondotiera Constanza Sforzy z Camillą Aragońską, odbywający się w Pesaro na przełomie maja 1457 roku — wydarzenie na tyle drobiazgowo opisane i zilustrowane (łącznie z wizerunkiem samego pierścienia), że stanowi dziś najstarszy w pełni potwierdzony dowód na wręczenie diamentu w ramach ceremonii zaślubin. Z tej samej uroczystości pochodzi też najwcześniejszy znany zapis łączący diament z ideą trwałego związku — weselny wiersz mówiący o "dwóch wolach, dwóch sercach i dwóch namiętnościach połączonych przez diament w jednym małżeństwie".
Renesansowy pierścionek z diamentem , ok. 1450 roku.
Warto pamiętać, że renesansowe diamenty wcale nie olśniewały tak, jak dzisiejsze — ograniczenia ówczesnego szlifu sprawiały, że kamień pozostawał raczej matowy niż błyszczący, a jego wartość brała się głównie z rzadkości surowca, a nie z wizualnego efektu. Skoro dostępne wówczas kamienie miały zbliżoną wielkość, także same pierścionki wyglądały do siebie uderzająco podobnie — nawet stulecie później, na granicy renesansu i baroku, gdzie modne stały się bogato zdobione emalią oprawy, trudno jednoznacznie datować poszczególne egzemplarze.
Pierścionek z diamentem w szlifie tablicowym, złoto i emalia, ok. 1630 roku.
Rewolucja szlifu i demokratyzacja kamienia
Wszystko zmieniło się pod koniec XVII wieku, gdy postępy w optyce pozwoliły opracować szlif brylantowy — kształt z 64 fasetkami, który po raz pierwszy naprawdę wydobywał ukryty w kamieniu blask. Ta technika, z drobnymi korektami, obowiązuje zresztą do dziś, choć starsze metody szlifowania nie zniknęły całkowicie — nadal dobiera się je do kształtu konkretnego surowego kamienia, by zminimalizować straty wagi podczas obróbki.
Pierścionek z diamentami, złoto ze srebrem, ok.1750
Kolejny przełom nadszedł wraz z odkryciem bogatych złóż diamentów w Afryce w drugiej połowie XIX wieku — nagły wzrost podaży sprawił, że kamień, dotąd zarezerwowany dla nielicznych, stał się stopniowo dostępny dla znacznie szerszego grona nabywców. W połowie XX wieku diamenty zaczęły funkcjonować jak każdy inny towar konsumpcyjny, wymagający reklamy — stąd słynny slogan Frances Gerety z 1947 roku, "Diamond is Forever", który do dziś pozostaje jednym z najskuteczniejszych haseł reklamowych w historii, na trwałe wiążąc ten kamień z symboliką pierścionka zaręczynowego.