Platyna jako pierwiastek i surowiec przemysłowy
Platyna to pierwiastek chemiczny o symbolu Pt. Jej wysoka temperatura topnienia oraz wyjątkowa odporność na działanie czynników chemicznych sprawiły, że już z końcem XVIII i na początku XIX wieku zaczęto z niej wyrabiać tygle i naczynia dla laboratoriów chemicznych, wykorzystując ją też w przemyśle — na przykład do produkcji dużych panwi przy wytwarzaniu kwasu siarkowego. Początkowo próbowano czystej platyny, która okazała się jednak zbyt miękka do takich zastosowań — dopiero domieszki innych metali podniosły jej twardość i wytrzymałość na tyle, by nadawała się do przemysłowego użytku. Platyna znajduje też zastosowanie w zwalczaniu niektórych nowotworów, choć jej najpopularniejsze przeznaczenie to oczywiście biżuteria.Skąd pochodzi i jak trafiła do jubilerstwa
Ze względu na swoją wyjątkową rzadkość platyna należy do najbardziej poszukiwanych metali świata — jej zawartość w skorupie ziemskiej szacuje się na zaledwie około 4 części na miliard, co czyni ją znacznie rzadszą niż złoto. Występuje głównie w postaci rodzimej, a więc w czystej, metalicznej formie, często w stopie z irydem (tzw. platynoirydzie), a bywa też odnajdywana jako zanieczyszczenie w rudach niklu i miedzi.Najważniejsze miejsca jej występowania rozsiane są po całym świecie. W Ameryce Północnej istotnym źródłem jest kanadyjski rejon Sudbury w Ontario, gdzie platynę wydobywa się ubocznie ze złóż niklonośnego pirotynu. W Afryce liczącymi się producentami są Zimbabwe i Etiopia, ale to Republika Południowej Afryki pozostaje dziś zdecydowanie największym producentem platyny na świecie — tamtejsza Wyżyna Bushveld słynie z gigantycznych złóż magmowych, gdzie koncentracja metalu sięga 10–30 gramów na tonę. Wielkie znaczenie historyczne miało też odkrycie platyny na rosyjskim Uralu w 1819 roku — rosyjska platyna szybko zdominowała ówczesny rynek światowy, utrzymując pierwszą pozycję przez cały XIX wiek i napędzając rozwój technologii opartych na tym metalu. Ważnym epizodem w tej historii było też odkrycie platyny w Kolumbii, eksploatowanej lokalnie jeszcze przed przybyciem Europejczyków, co ostatecznie rozbudziło zainteresowanie tym kruszcem w samej Europie.
Współczesne metody wydobycia i przetwarzania platyny wymagają dużej precyzji technologicznej — surowiec ten jest dziś kluczowy dla wielu zaawansowanych gałęzi przemysłu: motoryzacji, jubilerstwa oraz produkcji sprzętu medycznego. W naturze platyna występuje zwykle w formie drobnych ziaren, rzadziej większych brył o masie nieprzekraczającej 10 kg, zwykle z domieszką żelaza (od kilku do 20%) oraz innych metali z grupy platynowców.
W czystej postaci platyna jest srebrzystobiałym, silnie lśniącym metalem, kowalnym i ciągliwym. Nie reaguje z tlenem, wodą ani kwasem chlorowodorowym czy azotowym, choć roztwarza się w wodzie królewskiej, tworząc kwas heksachloroplatynowy, a także reaguje z halogenami, siarką, cyjankami i silnymi zasadami — w formie silnie rozproszonej bywa nawet łatwopalna.
Platyna - samorodek platynowy (źródło: Wikipedia)
Dlaczego warto rozważyć biżuterię platynową
Przed wizytą w salonie jubilerskim warto poznać podstawowe fakty o platynie jako kruszcu — im więcej wiesz, tym pewniej podejmiesz decyzję, a wybór jest naprawdę ciekawy, bo platyna to świetna alternatywa dla złota, srebra czy palladu. W dobrym salonie jubilerskim znajdziesz osobny dział z biżuterią platynową — pierścionki, obrączki, kolczyki i wiele innych wyrobów. Przed zakupem warto sprawdzić aktualne ceny kruszcu oraz czystość konkretnego wyrobu — pamiętając, że czystość platyny w biżuterii sięga zwykle nawet 95%.Poza szeroką ofertą gotowych wzorów wielu jubilerów pomoże też stworzyć niestandardowy, indywidualny projekt — warto więc dokładnie sprecyzować, czego się szuka. Wymarzone obrączki ślubne platynowe czy platynowe pierścionki zaręczynowe — granicą jest tu właściwie tylko wyobraźnia, bo biżuterię z platyny można dowolnie zaprojektować. Wybierz wymarzony wzór z naszej bazy biżuterii lub, z pomocą konsultantów w salonach stacjonarnych, zaprojektuj własną, niepowtarzalną platynową obrączkę czy ekskluzywny pierścionek z diamentami.
Platyna - drogocenny kruszec (źródło: Wikipedia)
Cena, kolor i waga — platyna kontra złoto
Co jest droższe: złoto czy platyna? Zazwyczaj ceny obu kruszców są porównywalne, choć zdarza się, że złoto bywa tańsze od platyny — kurs tej ostatniej przekracza zwykle tysiąc dolarów za uncję (28,34 grama), a notowania pozostają wysokie ze względu na jej rzadkość jako metalu szlachetnego.Jeśli chodzi o kolor — biały odcień białego złota wcale nie jest naturalny. To po prostu żółte złoto stopowane z innymi metalami tak, by uzyskać jaśniejszy wygląd, dodatkowo wzmacniany przez rodowanie — nałożona w ten sposób powłoka może się jednak z czasem zetrzeć, odsłaniając żółtawo-szary odcień pod spodem.
Naturalna biel platyny
Platyna to z kolei czysty i naturalnie biały metal szlachetny, który nigdy się nie zużywa w sensie utraty koloru, i jest cenniejsza od złota, zarówno żółtego, jak i białego. Biżuteria platynowa zawiera zwykle aż 95% czystego kruszcu, w przeciwieństwie do 18-karatowego złota czy białego złota, składającego się najczęściej z 75% czystego złota.Platynę od białego złota różni też odczuwalna waga — jako metal gęsty, waży o około 40% więcej niż 18-karatowe białe złoto o identycznym rozmiarze. Nawet zwykła platynowa obrączka, kolczyki czy pierścionek są zauważalnie cięższe niż ta sama biżuteria wykonana z białego złota, a autentyczna biżuteria platynowa zawsze zachowuje tę wysoką, 95-procentową czystość.
Jak rozpoznać autentyczną platynę
Niezależnie od tego, czy mowa o obrączce, pierścionku czy męskim łańcuszku, autentyczna biżuteria platynowa zawsze oznaczona jest symbolem "Pt 950" — potwierdzeniem czystości na poziomie 95% (czyli 950 części na 1000). Do tego każdy wyrób z platyny powinien mieć unikatowy numer identyfikacyjny, a dołączone przez jubilera potwierdzenie jakości powinno zawierać ten numer wraz z wagą i czystością kruszcu.
Aby mieć pewność, że kupujesz oryginalną platynę, warto:
- zawsze wymagać certyfikatu zapewnienia jakości przy każdym zakupie biżuterii platynowej;
- upewnić się, że wybrany łańcuszek, pierścionek zaręczynowy czy obrączki noszą symbol "Pt 950";
- wybierać wyłącznie sprawdzone, polecane salony jubilerskie.
Bliscy krewni platyny — grupa platynowców
Do grupy platynowców, obok samej platyny, należą pallad, iryd, rod, osm i ruten. Metale te dzielą szereg wspólnych właściwości fizycznych i chemicznych, co sprawia, że często wykorzystuje się je w podobnych zastosowaniach.Wszystkie są wyjątkowo odporne na korozję, co czyni je idealnymi tam, gdzie inne metale szybko by się degradowały. Każdy z nich ma też wysoką temperaturę topnienia, pozwalającą na pracę w bardzo gorących środowiskach — jak silniki odrzutowe czy urządzenia do przetwarzania metali. Znane są ze swoich właściwości katalitycznych, przyspieszających reakcje chemiczne bez samych ulegania zmianie, co znajduje szerokie zastosowanie w przemyśle chemicznym, produkcji leków i katalizatorach samochodowych. Są też rzadkie i drogie — trudność wydobycia i ograniczone zasoby światowe czynią je bardzo cennymi, a niektóre z nich, w tym sama platyna, wykorzystuje się w medycynie, na przykład w implantach, dzięki wysokiej biokompatybilności. Choć nie dorównują pod względem przewodnictwa elektrycznego i cieplnego takim metalom jak miedź, ich przewodność wystarcza do zastosowań w niektórych urządzeniach elektronicznych, co razem z pozostałymi właściwościami czyni tę grupę metali niezastąpioną w wielu zaawansowanych gałęziach przemysłu, technologii i medycyny.
Czy platyna jest bezpieczna dla wrażliwej skóry
Tak — platyna doskonale sprawdza się przy wrażliwej skórze, a obrączki, bransoletki, pierścionki czy kolczyki z tego kruszcu są wręcz idealnym wyborem dla alergików. Biżuteria platynowa, o czystości sięgającej 95%, jest hipoalergiczna, co czyni ją szczególnie odpowiednią dla skóry wrażliwej.
Jeśli dla kogoś sama biżuteria platynowa to za mało, powstają też platynowe monety oraz platynowe sztabki — zdecydowanie najlepsza inwestycja dla świadomych klientów.