Każdy kawałek złota czy srebra, zanim trafi na wystawę sklepu jubilerskiego, przechodzi w Polsce przez system kontroli działający na mocy ustawy z 3 kwietnia 1993 roku, powszechnie nazywanej prawem probierczym. W praktyce oznacza to, że wyroby przeznaczone do sprzedaży muszą zostać zbadane i formalnie opisane przez wyznaczone do tego organy państwowe.
Nasza biżuteria nosi cechy probiercze zatwierdzone przez Główny Urząd Miar, obowiązujące dla złota i srebra na terenie Polski. Pełną tabelę wszystkich obowiązujących oznaczeń znajdziesz pod poniższym linkiem: (https://bip.oup.warszawa.gum.gov.pl/b11/dla-klienta/tabele-polskich-cech-pr/564,Polskie-cechy-i-oznaczenia-probiercze.html) Tabela cech probierczych.
Co to właściwie jest cecha probiercza
To swego rodzaju pieczęć jakości, wybijana na wyrobie z metalu szlachetnego po przejściu odpowiedniego badania — informuje jednocześnie o rodzaju metalu i o jego próbie, wyrażonej w tysięcznych częściach. Nie każdy przedmiot musi ją nosić: zwolnione z tego obowiązku są drobne wyroby z platyny lub złota o masie do jednego grama, a także srebrne przedmioty ważące mniej niż 2 gramy, licząc pojedynczo lub w parze (np. przy komplecie kolczyków). Poza samą cechą, każdy wyrób powinien mieć jasno określoną próbę i wagę, a nowe egzemplarze konkretnego producenta noszą dodatkowo jego indywidualny znak imienny. Osobną kategorię stanowią przedmioty jedynie pokryte cienką warstwą metalu szlachetnego lub go imitujące — oznacza się je symbolami "met" lub "metal", by łatwo odróżnić je od biżuterii wykonanej w całości ze szlachetnego kruszcu. Zasada ta nie obejmuje wyrobów z tombaku udających złoto — o tym, jak je rozpoznać, piszemy osobno w artykule o różnicach między złotem a tombakiem.
Co dokładnie można odczytać z takiego oznaczenia
Przede wszystkim rodzaj użytego metalu — a te oznacza się w Polsce konkretnymi symbolami graficznymi: rycerz wskazuje na złoto, kobieta na srebro, głowa konia na platynę, a głowa psa na pallad. Obok tych symboli na cesze widnieje też liczba określająca próbę metalu w tysięcznych częściach oraz oznaczenie konkretnego urzędu probierczego, który dokonał badania.
Dlaczego złoto zawsze jest stopem
Czyste, 24-karatowe złoto jest zbyt miękkie na biżuterię noszoną codziennie, dlatego zawsze łączy się je ze stopowymi dodatkami. To właśnie od proporcji tego stopu zależy oznaczenie karatowe — liczba stojąca przy literze K mówi, ile z 24 części wyrobu stanowi czyste złoto (np. 12K oznacza, że połowa masy to czysty kruszec). Reszta stopu decyduje przy tym o finalnym kolorze: przewaga miedzi daje odcień różowy, a niklu — biały.
Dlaczego srebro zawsze zawiera domieszki
Zanim upowszechniło się złoto czy odkryto platynę, to właśnie srebro, dzięki swojemu połyskowi i łatwości polerowania, cieszyło się szczególnym uznaniem. W naturze rzadko występuje w czystej postaci — zwykle towarzyszą mu miedź, ołów, cynk lub złoto, a największe eksploatowane złoża znajdują się dziś w Peru i Norwegii. Ze względu na swoją miękkość w jubilerstwie stosuje się je wyłącznie w stopie z miedzią — maksymalna spotykana w praktyce zawartość czystego srebra to 92,5%, stąd popularne oznaczenie "925" lub "SS".
Więcej na ten temat przeczytasz też w artykule poświęconym próbom złota.