Światowy Rynek Diamentów i skala wydobycia diamentu

W ciągu całego XX wieku wydobycie diamentów wzrosło niemal dwudziestokrotnie. O ile w 1900 roku nie przekraczało 6 mln karatów, to w 1960 roku zbliżyło się już do 30 mln, by w 2003 roku osiągnąć rekordowy poziom niemal 114 mln karatów, czyli 22,8 tony, o szacunkowej wartości 6,8-7,0 mld dolarów. Podobną dynamikę widać na rynku biżuteryjnym — co roku trafia na niego blisko 67 mln sztuk wyrobów z diamentami. Cały przemysł diamentowy, obejmujący poszukiwanie nowych złóż, wydobycie, przetwórstwo i handel, zatrudniał w 2003 roku około 2 mln osób na świecie.

Jak sortuje się i wycenia diamenty

Globalny obrót diamentami zdominowany jest przez koncern De Beers Consolidated Mines, Ltd, działający poprzez sieć zależnych spółek. Jedną z nich jest Diamond Trading Company, Ltd. (DTC), założona w 1934 roku specjalnie po to, by sortować, wyceniać i sprzedawać surowe diamenty w imieniu producentów. W 1977 roku, w wyniku reorganizacji, powstał oddział Central Selling Organization — CSO Valuation AG — który przejął zadania DTC. Dziś DTC nadzoruje dystrybucję i sprzedaż surowych diamentów hurtownikom współpracującym z CSO, a sam proces sortowania gwarantuje poprawną wycenę całej produkcji i jej dostarczenie do klientów DTC, stanowiących grono największych pośredników diamentowych na świecie.

Na rzecz DTC działają cztery koncesjonowane biura zajmujące się sortowaniem i sprzedażą: DTC Botswana w Gaborone, DTC South Africa w Kimberley (RPA), Namibia DTC w Windhoek oraz DTC UK w Londynie. Diamenty dostarczane wprost z kopalń są sortowane przez DTC na kilkaset kategorii w czterech etapach: według wielkości, "wzorca" (kształtu), jakości (czystości) oraz barwy. Choć proces ten wciąż opiera się głównie na tradycyjnej pracy z lupą, DTC stosuje od 1972 roku zautomatyzowane technologie do sortowania mniejszych kamieni.

Klasyfikacja według wielkości

Diamenty o masie przekraczającej 10,80 karata trafiają do kategorii "dużych" lub "specjalnych kamieni" — każdy z nich ocenia i wycenia indywidualnie ekspert. Kamienie o masie od 0,66 do 10,79 karata sortuje się na kategorie wagowe specjalną technologią DTC, znaną jako sortowanie "na miarę" lub "pod zamówienie", a diamenty poniżej 0,66 karata trafiają później na sita, które dzielą je na 6 kategorii.

Sortowanie diamentów jubilerskich

"Wzorzec", czyli kształt surowego diamentu

Terminem "wzorzec" DTC określa kształt surowego kamienia, mający decydujący wpływ na formę i wielkość gotowego diamentu po oszlifowaniu. Surowe kryształy dzieli się na dwie kategorie pod względem możliwości cięcia i obróbki: "sawable" oraz "makeable". Termin "sawable" odnosi się głównie do kryształów oktaedrycznych (sawable 1) oraz dodekaedrycznych (sawable 2) — po przecięciu dają one dwa kamienie i pozwalają uzyskać większą masę końcową. "Makeable" oznacza z kolei kryształy gorszej jakości — uszkodzone oktaedry, dodekaedry, kamienie płaskie lub zbliźniaczone — które wymagają więcej pracy przy obróbce i dają mniejszy uzysk masy finalnych kamieni.

Klasyfikacja kryształów diamentów

Ocena jakości

Jakość surowego kryształu określa liczba, położenie, charakter, barwa i typ inkluzji, które po oszlifowaniu wpłyną na czystość oraz brylancję gotowego kamienia. Wyróżnia się tu dwie kategorie: "gem", czyli kamienie wysokiej jakości o czystości zwykle LC-SI, oraz "near gem" — kamienie o czystości P1-P3 lub zaliczane do przemysłowych.

Diamenty o wysokiej czystości

Barwa diamentu

Diamenty dzieli się na wiele kategorii barwnych — od bezbarwnych (białych), przez żółte, po brązowe — choć od czasu do czasu na rynku pojawiają się też kamienie o barwach fantazyjnych: niebieskie, pomarańczowe, zielone, różowe czy czerwone.

Proces Kimberley

Zanim posortowany diament trafi do sprzedaży, musi otrzymać certyfikat tzw. Procesu Kimberley. Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 55/56 z 1 grudnia 2000 roku, dotycząca roli diamentów w podtrzymywaniu konfliktów zbrojnych, wezwała państwa członkowskie do wdrożenia mechanizmu kontroli nad surowcem diamentowym — tak, by pieniądze z jego handlu nie trafiały na zakup paliwa, materiałów wybuchowych czy broni dla rebeliantów. Inicjatywę tę, zapoczątkowaną przez afrykańskie kraje wydobywające diamenty w konsultacji z rządami, przemysłem i organizacjami społecznymi, nazwano w skrócie Procesem Kimberley.

5 listopada 2002 roku w szwajcarskim Interlaken Wspólnota Europejska oraz 36 innych krajów podpisały tzw. Deklarację z Interlaken, zobowiązując się do stosowania międzynarodowego systemu certyfikacji obrotu nieoszlifowanymi diamentami, zgodnie z dokumentem "Kimberley Process Certification Scheme". Sygnatariusze zgodzili się wprowadzić ten system od 1 stycznia 2003 roku, z wyjątkiem Cypru, Czech, Japonii, Malty, Tajlandii i Ukrainy, które zadeklarowały przystąpienie dopiero z końcem 2003 roku. Od tej daty handel nieoszlifowanymi diamentami między państwami uczestniczącymi w Procesie mógł odbywać się wyłącznie z odpowiednim certyfikatem potwierdzającym pochodzenie kamieni.

Polska do końca lipca 2003 roku pozostawała w tzw. okresie tolerancji, co pozwalało polskim przedsiębiorcom legalnie obracać surowcem diamentowym w tym czasie. Warunkiem uzyskania statusu pełnoprawnego uczestnika Procesu Kimberley było wprowadzenie regulacji prawnych spełniających minimalne wymogi tej międzynarodowej inicjatywy — Polska wywiązała się z tego zobowiązania i wprowadziła odpowiednie akty prawne. Od 1 maja 2004 roku Polska przestała być samodzielnym uczestnikiem Procesu Kimberley — od tego momentu reprezentuje ją w tym zakresie Unia Europejska jako całość, a nie poszczególne państwa członkowskie.

Jak wygląda sprzedaż diamentów na świecie

Zanim Diamond Trading Company odkupi diamenty od producentów, poprzedzają to negocjacje z udziałem przedstawicieli DTC oraz ekspertów reprezentujących kraje pochodzenia kamieni — ma to zagwarantować uczciwość transakcji. Przed rozpoczęciem rozmów sprawdza się poprawność wcześniejszego sortowania, w razie wątpliwości porównując kamienie z wzorcami. Po osiągnięciu konsensusu co do kategoryzacji negocjuje się ceny w oparciu o cennik DTC, a po zakończeniu negocjacji diamenty trafiają do sprzedaży zaakceptowanym wcześniej pośrednikom DTC, zwanym "sightholders". DTC pobiera od transakcji ustaloną wcześniej prowizję, a reszta środków trafia na konta producentów.

Sights i sightholders

Diamond Trading Company sprzedaje diamenty w Wielkiej Brytanii i RPA przez przedstawicieli w pełni zależnych od De Beers, a w Namibii i Botswanie — przez spółki joint venture typu "fifty-fifty", należące wspólnie do De Beers i rządów tych krajów. Sama sprzedaż odbywa się co roku w biurach DTC, w ustalonych terminach zwanych "sights" — na te spotkania zapraszani są wybrani pośrednicy hurtowi ("sightholders") lub wyselekcjonowani klienci, którym proponuje się strategię zakupową DTC znaną jako Supplier of Choice ("dostawa na zamówienie"). Strategia ta zapewnia klientom korzystny zakup diamentów w danej kategorii jakości i ceny, a pośrednikom — stałość wcześniej zamówionych dostaw pod względem wielkości i jakości surowca. DTC publikuje też aktualne listy swoich pośredników hurtowych (ostatnia z nich obowiązywała do marca 2011 roku).

Dostawa diamentów na zamówienie

Strategię Supplier of Choice wprowadzono w 2003 roku, by wspomóc wzrost sprzedaży diamentów dla branży jubilerskiej, zbudować bardziej efektywne kanały dystrybucji surowca oraz zapewnić etyczną transparentność całego obrotu. Kluczowym elementem strategii były rygorystyczne kryteria wyboru sightholders i klientów, pozwalające przyznawać kontrakty na obiektywnych podstawach. Pośrednik ubiegający się o współpracę składa propozycję kontraktu (Contract Proposal) — zamówienie na surowe diamenty w jednej z 16 kategorii jakościowych — a DTC ocenia wniosek według ustalonych kryteriów (Sightholder Criteria and Considerations), po czym podpisuje kontrakt i rozpoczyna współpracę.

Wśród kryteriów oceny znajdują się: umiejętności techniczne (relatywna wydajność sprzedaży), dystrybucja i marketing, pozycja rynkowa firmy, sytuacja finansowa i wiarygodność (obowiązkowo), reputacja pod względem solidności biznesowej (obowiązkowo) oraz podporządkowanie się zasadom DTC, znanym jako Best Practice Principles (obowiązkowo). W zamian wybrani pośrednicy hurtowi zyskują dostęp do informacji, ekspertyz, kontaktów handlowych i technologii jako wiarygodny partner, trwałą umowę gwarantującą stałe dostawy zamówionych diamentów, ustalony plan spotkań i sprzedaży w ramach systemu The Intention To Offer, a także pewność dostaw surowca o wcześniej uzgodnionej jakości.

Zasady dobrej współpracy w handlu diamentami

Koncern De Beers ustala ze swoimi pośrednikami i klientami zasady partnerstwa określane jako Best Practice Principles — obowiązują one zarówno spółki należące do De Beers, jak i większość firm z nim współpracujących. Zasady te obejmują trzy główne obszary: odpowiedzialność w biznesie, gwarantującą zgodność wszystkich działań z prawem oraz etyką biznesową (transakcje, zarządzanie zakupem i sprzedażą, legalne pochodzenie diamentów, współpraca ze społecznościami lokalnymi); odpowiedzialność socjalną, zapewniającą, że koncern generuje realną wartość społeczną dla pracujących dla niego społeczności, a nie tylko zysk; oraz odpowiedzialność ekologiczną, gwarantującą najwyższe prawne standardy ochrony środowiska we wszystkich przedsięwzięciach.

Sprawdź także nasze kompendium wiedzy o pozostałych kamieniach szlachetnych:

Poza kamieniami szlachetnymi, występują jeszcze tzw. kamienie półszlachetne:

Cytryn (Citrin)
Opal
Perłowiec
Granat
Turkus
Lapis Lazuli
Malachit
Agat
Jaspis
Kwarcyt
Opalizowany chalcedon
Różowy kwarcyt
Różowy kalcyt