Nazwa naszego dzisiejszego bohatera wywodzi się z greckiego "smaragdos" i łacińskiego "smaragdus". Szmaragd to beryl, należący do grupy krzemianów, i jeden z najbardziej fascynujących klejnotów świata, poszukiwany przez kolekcjonerów niemal wszędzie. Najstarsze kopalnie tego kamienia znajdowały się w pobliżu Morza Czerwonego, znane jako "Kopalnie Kleopatry" — to właśnie tam faraonowie gromadzili klejnoty między 3000 a 1500 rokiem p.n.e. Inkowie i Aztekowie z Ameryki Południowej czcili szmaragd jako kamień święty, a w Indiach, gdzie wypełniał niegdyś skarbce władców, uchodził za klejnot przynoszący szczęście i zdrowie.
Jaki kolor szmaragdu wybrać
Charakterystyczna, ciemnozielona barwa szmaragdu powstaje wyłącznie w wyjątkowo rzadkich warunkach naturalnych — te same warunki odpowiadają też za drobne pęknięcia i inkluzje, dlatego ich obecność jest akceptowana nawet w kamieniach najwyższej jakości. Inkluzje mogą mieć charakter gazowy, ciekły lub mineralny — należą do nich kalcyt, talk, biotyt, piryt czy apatyt. Szczególnie ceniona jest odmiana trapiche, w której przekrój poprzeczny kryształu tworzy wzór sześcioramiennej gwiazdy — pozyskuje się ją w kolumbijskich okręgach Chivor i Muzo.
Za tę piękną zieleń odpowiadają domieszki chromu i wanadu — to właśnie stąd wzięło się popularne określenie "szmaragdowa zieleń", uznawana za jedną z najpiękniejszych odmian tego koloru w naturze. Barwa ma tak duże znaczenie właśnie dlatego, że decyduje o wycenie kamienia — odcienie zaczynają się od jasnej zieleni, znacznie mniej wartościowej niż ta ciemna, a gdy barwa jest odpowiednio intensywna i równomiernie rozłożona na całym kamieniu, taki egzemplarz potrafi kosztować więcej niż porównywalny diament.
Gdzie wydobywa się szmaragdy
Tytuł filmu "Miłość, szmaragd i krokodyl" nieprzypadkowo nawiązuje do miejsca akcji — Kolumbia, największy światowy producent tego kamienia, dostarcza egzemplarze o najpiękniejszej barwie na świecie. To jednak niejedyne źródło — szmaragdy związane są ze skałami metamorficznymi, żyłami pegmatytowymi oraz piaskami i żwirami złóż wtórnych. Choć beryl i chrom rzadko występują obok siebie w naturze, szmaragdy spotyka się też w Brazylii, na Uralu, w Indiach, USA i Tanzanii. Występują nawet w Polsce, na Dolnym Śląsku, choć tamtejsze okazy nie nadają się do wykorzystania w jubilerstwie.
Właściwości szmaragdów
Szmaragd osiąga twardość 8 w skali Mohsa, plasując się zaraz za szafirem i rubinem — to naprawdę twardy, choć zarazem bardzo kruchy kamień. Wykazuje pleochroizm, czyli zmianę barwy zależnie od kąta padania światła. Jego kluczową cechą identyfikacyjną są właśnie inkluzje — kamień całkowicie wolny od nich zdarza się rzadko, a jeśli już, to zwykle jest to okaz kolekcjonerski o ogromnej wartości. Ta wiedza pomaga w praktyce: skoro naturalny szmaragd niemal zawsze zawiera jakieś inkluzje, brak wszelkich zanieczyszczeń w kamieniu może sugerować, że mamy do czynienia z syntetykiem.
Cena szmaragdu
Podobnie jak przy diamentach i innych kamieniach szlachetnych, jakość szmaragdu ocenia się według systemu 4C: koloru (colour), szlifu (cut), czystości (clarity) i masy (carat). Większość gemmologów zgadza się, że w przypadku szmaragdu to właśnie kolor liczy się najbardziej — powinien być równomierny i niezbyt ciemny. Rzadsze i droższe są egzemplarze o głębokiej, zielono-niebieskawej barwie, a te tańsze mają jaśniejszy odcień zieleni. Duże znaczenie ma też sam szlif — precyzyjne pierwsze cięcie kryształu pozwala zmaksymalizować pożądany kolor przy jednoczesnym zminimalizowaniu widoczności inkluzji i skaz. Niektóre egzemplarze w kolekcjach prywatnych i muzealnych ważą setki karatów i uchodzą za bezcenne.
Szmaragd w biżuterii
Szmaragd, obok szafiru i rubinu, wchodzi w skład tzw. wielkiej trójcy najbardziej pożądanych klejnotów świata. Ze względu na wspomniane inkluzje i wtrącenia, obniżające wytrzymałość kamienia, biżuteria z tym kamieniem wymaga ostrożnego obchodzenia się — łatwo ją uszkodzić, a podobnie trudne zadanie mają szlifierzy, którzy mogą zniszczyć kamień jeszcze przed jego oprawieniem. Najczęściej stosuje się tu specjalny szlif schodkowy, nazywany właśnie szlifem szmaragdowym, choć popularny bywa też okrągły szlif brylantowy. Pierścionki ze szmaragdem pięknie prezentują się na dłoni, a naszyjniki z dużymi egzemplarzami od wieków zdobiły dekolty koronowanych głów — ten kamień równie dobrze wygląda w samodzielnej oprawie, jak i w towarzystwie diamentów. Współcześnie w biżuterii ze szmaragdem pokazują się też światowe gwiazdy — wspaniałe złote kolczyki ze szmaragdami ma w swojej kolekcji Angelina Jolie, śliczny pierścionek ze szmaragdem nosiła Elizabeth Taylor, a brytyjska rodzina królewska posiada kilka wspaniałych egzemplarzy oprawionych w sygnety, tiary i naszyjniki. W wiedeńskim muzeum Kunsthistorisches znajduje się ciemnozielona waza o wysokości 10 cm i wadze 2681 karatów — największy przedmiot wyrzeźbiony z pojedynczego kryształu szmaragdu.
Szmaragd jako symbol życia
Szmaragdowa zieleń symbolizuje wiosnę i budzące się życie — w starożytnym Rzymie kolor ten wiązano z pięknem i miłością bogini Wenus. Być może właśnie dlatego szmaragd uchodzi za idealny prezent dla osób urodzonych w maju, spod znaku Byka, a także na 20., 35. i 55. rocznicę ślubu. Dziś symbolizuje wierność, spokój, bezpieczeństwo, odrodzenie i nowy początek — kojarzy się ze wszystkim, co przywodzi na myśl kolor zielony. Obdarowanie kogoś szmaragdem oznacza więc, że darzymy tę osobę szczególnym uznaniem.
Sprawdź także nasze kompendium wiedzy o wszystkich kamieniach szlachetnych używanych w jubilerstwie: