Niska cena i powszechność topazu w żaden sposób nie umniejszają jego uroku — w świecie jubilerstwa cieszy się on sporym uznaniem i dodaje świeżości nowoczesnym projektom biżuteryjnym. Etymologia nazwy prowadzi do starogreckiego słowa "topazios", które oznaczało "poszukiwać" — trudno o lepsze podsumowanie losu tego kamienia, poszukiwanego i cenionego już w starożytności. Mineralogicznie zalicza się go do krzemianów, a jego twardość, 8 w skali Mohsa, dorównuje berylowi. Poza jubilerstwem trafia też do produkcji materiałów ściernych i ogniotrwałych.
Skąd pochodzi topaz
Nie brakuje go na mapie świata. Rekordy wielkości bije Brazylia, gdzie znajdowano kryształy liczące kilkadziesiąt centymetrów i ważące ponad 200 kilogramów, ale to Mozambik może pochwalić się jeszcze bardziej imponującym znaleziskiem — kryształem o długości metra i wadze 2,5 tony. Topaz wydobywa się też w Nigerii, na Uralu, w Norwegii, Japonii, Rosji, Czechach oraz na Ukrainie, a w naszym kraju natrafiono na niego w rejonie Strzegomia i Strzelina, a także w Górach Izerskich. Towarzyszą mu zwykle skały magmowe — granity i pegmatyty — a w ich sąsiedztwie często można natrafić też na turmalin czy fluoryt.
Bogactwo barw
Zacznijmy od zaskakującego faktu: naturalne niebieskie egzemplarze tego kamienia są w przyrodzie prawdziwą rzadkością — do tego wątku jeszcze wrócimy. Sam minerał potrafi jednak przybierać ogromną rozpiętość odcieni — od niebieskiego, przez błękitny, niebieskozielony, winno-żółty, pomarańczowy, różowy i bezbarwny, aż po czerwony, a niektóre okazy prezentują nawet efekt "kociego oka". Króluje wśród nich odmiana pomarańczowo-żółta, znana jako Imperial Topaz, ceniona najbardziej ze wszystkich — podobnie jak w przypadku innych kolorowych kamieni, ostateczna wartość zależy od intensywności barwy. Charakterystyczną cechą topazu, wspólną dla większości przezroczystych kamieni, jest pleochroizm — pozorna zmiana odcienia w zależności od kąta padania i polaryzacji światła — a na cenę wpływają też ewentualne inkluzje, ciekłe bądź gazowe.
Skąd biorą się niebieskie topazy w sklepach
Odpowiedź kryje się w odkryciu z lat 60. XX wieku — wtedy właśnie opracowano dwuetapowy sposób barwienia topazu na niebiesko. Bezbarwny kryształ najpierw poddaje się napromieniowaniu, uzyskując brązowy odcień, a następnie podgrzewa, co ostatecznie daje pożądaną niebieską barwę. Proces ten w dużym stopniu odzwierciedla to, co dzieje się naturalnie we wnętrzu skorupy ziemskiej, dlatego odróżnienie takiego kamienia od prawdziwego, naturalnie niebieskiego topazu (który w przyrodzie występuje ekstremalnie rzadko i był z tego powodu bardzo drogi) jest praktycznie niemożliwe. Właśnie dzięki tej technice niebieskie topazy z rzadkości zamieniły się w towar powszechnie dostępny i niedrogi.
Topaz w biżuterii i jego nazwy handlowe
To właśnie niebieskie odmiany trafiają najczęściej do pierścionków, kolczyków i wisiorków, choć równie efektowne bywają egzemplarze o innych barwach — pomarańczowe czy różowo-czerwone topazy wciąż pozostają rzadkim widokiem, dającym niebanalny efekt. Handlowe nazewnictwo topazu zależy od konkretnego odcienia: Sky Blue oznacza jasny błękit, Swiss Blue — barwę pośrednią, London Blue — ciemny granat błękitu, Mystic — wersję wielobarwną, a Imperial — klasyczny pomarańczowo-żółty odcień (a to i tak nie wyczerpuje pełnej listy wariantów). Nie bez znaczenia pozostaje też szlif — teoretycznie dopuszczalna jest dowolna forma, ale w praktyce dominują szlify schodkowe, brylantowe oraz fantazyjne, o rozbudowanej liczbie fasetek. Duży, niebieski topaz w pierścionku zaręczynowym z pewnością zrobi wrażenie, a wisiorek czy kolczyki z tym kamieniem równie dobrze dopełnią zarówno codzienną, jak i wieczorową stylizację.
Symboliczne znaczenie kamienia
Dla osób urodzonych w listopadzie topaz uchodzi za kamień przynoszący szczęście. Wierzy się, że symbolizuje wielką siłę wewnętrzną, pomaga przezwyciężać przeciwności losu, wyostrza umysł, oczyszcza myśli z negatywnych schematów i wspiera w dążeniu do wyznaczonych celów.
Sprawdź także nasze kompendium wiedzy o wszystkich kamieniach szlachetnych używanych w jubilerstwie: