Jubilerstwo na świecie – który kraj słynie z czego?

Czym jest jubilerstwo?

Dawniej jubilerstwo nazywano złotnictwem, a dziś pojęcia te się przenikają; różnicę opisujemy w poradzie złotnik czy jubiler. Biżuteria towarzyszy ludziom od tysiącleci: była ozdobą, znakiem pozycji społecznej i nośnikiem znaczeń religijnych, o czym przeczytasz w poradzie o najstarszej biżuterii świata. W renesansie rozpowszechniły się wzorniki, czyli projekty ozdób przeznaczone dla rzemieślników, w których obok motywów religijnych pojawiły się roślinne, zwierzęce i portretowe. W XIX wieku zaczęto wytwarzać ozdoby także z materiałów innych niż drogie kruszce i kamienie, a termin „jubilerstwo” zachował się głównie dla wyrobów ze złota, srebra, platyny i kamieni szlachetnych, na przykład biżuterii z brylantami.

Klejnoty Francji, czyli czym zasłynęli francuscy złotnicy

Paryż był około 1900 roku jednym z głównych ośrodków secesji, czyli stylu, w którym biżuteria naśladowała rośliny, owady i fale, a twórcy chętnie sięgali po emalię i kamienie ozdobne. Styl ten pokazano szeroko na wystawie światowej w 1900 roku. Francja ma też własny system cech probierczych: złoto próby 750 oznacza się tam cechą z głową orła. Znajomość takich znaków ułatwia ocenę starszej biżuterii, choć daty wprowadzenia poszczególnych cech trzeba sprawdzać w opracowaniach specjalistycznych.

Szlachetne Włochy, czyli jubilerstwo made in Italy

Włoski przemysł jubilerski rozłożył się na kilka odrębnych ośrodków. Arezzo w Toskanii jest znane z wytwarzania złotej biżuterii na dużą skalę, Valenza w Piemoncie ze złotnictwa i oprawiania kamieni, a Vicenza w regionie Veneto z targów biżuterii i produkcji złotej biżuterii. Tradycję tę poprzedzili Etruskowie, którzy w starożytności, w VII wieku przed naszą erą, doprowadzili do mistrzostwa granulację: zdobienie powierzchni złotych wyrobów ziarnami o średnicy ułamków milimetra. Technika ta była jednak znana wcześniej, już w grobach królewskich w Ur w Mezopotamii, około 2500 roku przed naszą erą.

Turecki hasır, czyli jubilerstwo w Turcji

Jedną z najbardziej rozpoznawalnych tureckich form jest trabzoński hasır, czyli biżuteria pleciona ręcznie z cienkich drutów złotych lub srebrnych, bez udziału maszyn. Wyroby z Trabzonu mają własne oznaczenie geograficzne, które chroni nazwę i sposób wytwarzania. Biżuteria odgrywa w Turcji dużą rolę w tradycjach rodzinnych i weselnych. O symbolice turkusu, kamienia cenionego w kulturach Bliskiego Wschodu, piszemy w poradzie o turkusie jako kamieniu o symbolicznym znaczeniu; tradycje te opisujemy bez obietnic działania, jako część kultury.

Czas Szwajcarii, czyli złoto, zegarki i precyzja

Szwajcaria kojarzy się przede wszystkim z zegarmistrzostwem. Obudowy zegarków wykonuje się między innymi ze złota i platyny, a osadzanie w nich kamieni wymaga tej samej dokładności co oprawa w pierścionku. Szkła w wielu zegarkach to syntetyczny szafir, czyli korund wytworzony w laboratorium, dlatego jest bardzo odporny na zarysowania. Zegarek bywa więc też biżuterią, a przy zakupie warto sprawdzić tak samo jak w pierścionku: metal, próbę i dokumenty.

Jubilerska tradycja brazylijska i niemiecka

Niemcy mają dwa ośrodki o odmiennych profilach. Pforzheim nazywane jest „miastem złota”, bo od XVIII wieku rozwijano w nim wyrób biżuterii i zegarków, a Idar-Oberstein jest ważnym w Europie ośrodkiem szlifowania kamieni innych niż diament. Do Idar-Oberstein od początku XIX wieku trafiały znaczne ilości surowca z Ameryki Południowej, głównie z Brazylii, na przykład agaty, ametysty, topazy i turmaliny. Brazylia pozostaje do dziś jednym z ważnych źródeł kamieni ozdobnych, a ich szlifowanie w Europie i poza nią należy do istotnych etapów obróbki.

Polska i inne ośrodki jubilerstwa

Polska słynie z bursztynu bałtyckiego, a Gdańsk już w XVI i XVII wieku był jednym z głównych ośrodków jego obróbki. Obok złota i srebra stanowi on ważną część polskiej tradycji ozdobnej.

Na mapie jubilerstwa są też miejsca, których nie sposób pominąć. Antwerpia w Belgii jest ważnym ośrodkiem handlu diamentami, natomiast w indyjskim Surat szlifuje się zdecydowaną większość diamentów świata; szacunki wahają się, ale mówi się o 80–90 procentach. Indie to także tradycja złotej biżuterii ślubnej, a ich technika kundan polega na oprawianiu kamieni w złocie, często uzupełniana emalią meenakari. W Portugalii znany jest filigran z Gondomar, a w meksykańskim Taxco – wyroby ze srebra. O diamentach piszemy w poradzie diamenty – podstawowe informacje, a o tradycyjnych wzorach w poradzie o biżuterii tradycyjnej z różnych regionów świata.

Chcesz mieć wyrób inspirowany którąś z tych tradycji, na przykład z granulacją, filigranem lub plecionką? Opisz go w pracowni.

Jak sprawdzić próbę biżuterii z zagranicy?

Złoty wyrób zwykle ma cechę probierczą; w najdrobniejszych wyrobach bywa pominięta, więc próbę warto potwierdzić u sprzedawcy. Cechę nadaje urząd probierczy, a w biżuterii z zagranicy jej wygląd zależy od kraju. Wskazówki o doborze próby i barwy złota znajdziesz w kategorii biżuteria złota.

Z warsztatu: przy wyrobie przywiezionym z zagranicy, na przykład z wakacji we Włoszech czy w Turcji, najpierw szukamy oznaczenia próby pod lupą 10×, zwykle przy zapięciu łańcuszka albo na wewnętrznej stronie obrączki, a dopiero potem oceniamy wygląd. Próbę podaje się w tysięcznych (585, 750) albo w karatach (14 K, 18 K), a obie skale łatwo przeliczyć: 18 K to 18/24, czyli 75 procent złota, a więc próba 750.

Częsty błąd: mylenie karatów złota z karatami kamieni. Karat złota (K) opisuje próbę stopu, a karat kamienia (ct) jest jednostką masy równą 0,2 g. Napis „18 K” na pierścionku nie mówi więc nic o wielkości kamienia, a „1 ct” nic o próbie metalu.

Co z jubilerstwa na świecie przydaje się przy zakupie biżuterii?

Jubilerstwo na świecie nie ma jednego centrum: Francja zapisała się secesją, Włochy złotnictwem, Turcja plecionką z drutu, Szwajcaria zegarmistrzostwem, Niemcy szlifowaniem kamieni, a Polska bursztynem. Przy wyrobie z dowolnego z tych krajów znaczenie mają te same trzy rzeczy: próba metalu, opis kamieni i staranność wykonania.

Najczęstsze pytania