Historia odkryć kamieni szlachetnych: kunzyt i tanzanit

Które kamienie są najrzadsze, a które mają najciekawszą historię?

Oficjalnego rankingu rzadkości nie ma, bo o rzadkości decyduje kilka rzeczy naraz: ile kamienia wydobyto, w jak dobrej jakości i czy złoże jeszcze żyje. Do kamieni naprawdę trudnych do zdobycia gemmolodzy zaliczają na przykład taaffeit i painit. Taaffeit ma niezwykłą historię: w 1945 roku Richard Taaffe w Dublinie przyjrzał się oszlifowanemu liliowemu kamieniowi z kupionej partii spineli i zauważył, że zachowuje się optycznie inaczej niż spinel. Był to pierwszy minerał rozpoznany jako nowy już po oszlifowaniu. Painit odkrył w Birmie w latach 50. XX wieku brytyjski mineralog i handlarz kamieni Arthur Pain; przez dziesięciolecia znano zaledwie garstkę okazów.

Takie kamienie trafiają głównie do kolekcjonerów. Ten artykuł opowiada o odkryciach kamieni, które da się nosić na co dzień. Jeśli szukasz rankingu rzadkości, znajdziesz go w poradzie o najrzadszych kamieniach szlachetnych świata.

Historia odkryć kamieni szlachetnych: kim był Kunz?

Biżuteria georgiańska i wiktoriańska chętnie używała ametystów, granatów, szafirów, szmaragdów czy turkusów, więc barwne kamienie nie były w XIX wieku nowością. Nowością było to, jak szeroko zaczęto sięgać po kamienie amerykańskie i nowo opisane minerały. W 1876 roku młody George Frederick Kunz sprzedał turmalin z Maine nowojorskiemu domowi jubilerskiemu, z którym związał potem swoją karierę, i z czasem stał się najsłynniejszym amerykańskim gemmologiem swojej epoki.

Kunz pasjonował się amerykańskimi kamieniami: turmalinami z Maine, szafirami z Montany, granatami i topazami z Utah. Opisywał też nowe minerały i znajdował dla nich nabywców, dzięki czemu na rynek trafiły kamienie, o których wcześniej niewielu słyszało. Dzięki takim ludziom dzisiejsza oferta barw w jubilerstwie jest tak szeroka.

Kunzyt i morganit – kamienie nazwane od ludzi

Około 1902 roku Kunz rozpoznał liliowo-różowy spodumen w kalifornijskim Pala i opisał go w 1903 roku. Kamień nazwano kunzytem na cześć odkrywcy; nazwę zaproponował chemik Charles Baskerville. Kunzyt ma wyraźny pleochroizm, czyli zmienia barwę zależnie od kierunku patrzenia, i doskonałą łupliwość, więc łatwo go uszkodzić uderzeniem. Barwa może też słabnąć przy długim działaniu silnego światła.

Morganit to różowy beryl, kuzyn szmaragdu i akwamarynu. Nazwano go w 1910 roku na cześć Johna Pierponta Morgana, jednego z najpotężniejszych bankierów swoich czasów i zapalonego kolekcjonera kamieni. Kolekcję klejnotów zgromadzoną przez Kunza dla nowojorskiego domu jubilerskiego nabył Morgan, a potem przekazał ją Amerykańskiemu Muzeum Historii Naturalnej. Pierwszy morganit pochodził z Madagaskaru. Więcej o tym kamieniu znajdziesz w poradzie o morganicie.

Z warsztatu: kunzyt oprawiamy w oprawie z osłoniętymi narożnikami i polecamy go raczej do kolczyków lub wisiorka niż do pierścionka noszonego codziennie. Przy tym kamieniu to rodzaj oprawy chroni go lepiej niż cokolwiek innego.

Tanzanit i tsavoryt – odkrycia z Afryki Wschodniej

W 1967 roku w rejonie Merelani u podnóża Kilimandżaro w Tanzanii znaleziono kamień o niezwykłym pleochroizmie; według przekazu trafił do rąk Manuela de Souzy. Nazwano go tanzanitem od kraju pochodzenia, a na rynek jubilerski wprowadzono w 1968 roku. Jedyne znane źródło wydobycia leży w niewielkim rejonie Merelani, co tłumaczy jego rzadkość. Niemal cały tanzanit w handlu jest wygrzewany, bo ta obróbka ujawnia niebieską barwę i jest powszechnie przyjęta. Tanzanit ma twardość 6,5–7, wyraźną łupliwość w jednym kierunku i pleochroizm, więc do pierścionka noszonego codziennie wymaga ochronnej oprawy. O jego pielęgnacji piszemy w poradzie o tanzanicie.

W latach 60. i 70. XX wieku, według relacji, geolog Campbell Bridges znalazł w Tanzanii, a potem w Kenii, w pobliżu Parku Narodowego Tsavo, intensywnie zielony kamień. Okazał się rzadką odmianą granatu i nazwano go tsavorytem. Nazwę nadał mu nowojorski dom jubilerski, który w 1974 roku wprowadził kamień do sprzedaży. Tsavoryt dorównuje szmaragdom nasyceniem zieleni, a jest od nich bardziej odporny. Tsavoryt to odmiana granatu, więc więcej o jego rodzinie znajdziesz w poradzie o granatach.

Zultanit – kamień zmieniający barwę

Zultanit to handlowa nazwa odmiany diasporu wydobywanej w górach Ilbir w Turcji. Do obiegu jubilerskiego trafił dopiero w XXI wieku. Zmienia barwę zależnie od światła: w dziennym bywa zielonkawy lub żółtawo-brązowy, a przy żarówce przechodzi w różowo-fioletowy. Ten efekt, zwany zmianą barwy, bywa w dobrych okazach wyraźny, ale kamień ma doskonałą łupliwość, więc przy oprawie i naprawie trzeba obchodzić się z nim ostrożnie. Opisaliśmy go w poradzie o zultanicie.

Częsty błąd: utożsamianie rzadkości z trwałością. Kunzyt, zultanit czy tanzanit są rzadkie i piękne, ale przy codziennym noszeniu w pierścionku zniosą mniej niż granat lub kwarc. Wybierając rzadki kamień, najpierw zapytaj o twardość i łupliwość, a dopiero potem o barwę.

Kamienie klasyczne: Kolumbia, Kaszmir i Paraíba

Dziedzictwo odkryć żyje także w kamieniach, które dziś uchodzą za wzorce jakości: szmaragdach z Kolumbii, szafirach z Kaszmiru, turmalinach Paraíba z neonowym błękitem i granatach spessartyn w odcieniu mandarynki. O szmaragdach, ich dziejach i dawnych kopalniach opowiada porada o historii szmaragdów. Złoże szafirów w Kaszmirze, według powszechnej opinii znalezione po osuwisku w XIX wieku, było eksploatowane krótko, więc jego kamienie są dla kolekcjonerów punktem odniesienia. Pochodzenie kamienia bywa potwierdzane w raporcie laboratoryjnym; o pracy takich laboratoriów piszemy w poradzie o tym, czym zajmuje się gemmolog.

Jak zamówić biżuterię z kamieniem o ciekawej historii odkrycia?

Projektujemy i wykonujemy biżuterię na zamówienie, także tematyczną, historyczną czy religijną. Opowiedz nam o swoim pomyśle, a przygotujemy projekt i wycenę – napisz do pracowni. Doradzimy, jaka oprawa chroni delikatniejszy kamień, a gotowe wzory kolczyków zobaczysz w kategorii złote kolczyki.

Historia odkryć kamieni szlachetnych pokazuje, że za każdym nazwiskiem i nazwą stoi przypadek i uważne oko, a po stronie jubilera zostaje dobór oprawy, która takiemu kamieniowi posłuży latami.

Najczęstsze pytania