Opłacalność inwestycji w złoto: co pokazują dane z 30 lat

Opłacalność inwestycji w złoto: ile wyszło za 10, 20, 25 i 30 lat?

Zacznę od hipotezy, która krąży w rozmowach przy ladzie: że złoto przez 25 lat dawało około 8 proc. rocznie w dolarach, a w złotych jeszcze więcej. Sprawdziłem ją na danych z kilku źródeł (lista na końcu). Metoda to średnioroczna stopa wzrostu (CAGR); uncja oznacza tu uncję trojańską, czyli 31,1 g. Bierzemy cenę uncji na końcu roku startowego i na końcu 2025 roku, dzielimy końcową przez początkową i wyciągamy pierwiastek stopnia równego liczbie lat. Przykład: 388 USD na końcu 1995 roku i 4323 USD na końcu 2025 roku dają po 30 latach 8,4 proc. rocznie. Wzór: (cena końcowa / cena początkowa)^(1 / liczba lat) minus 1. Wszystko nominalnie, czyli w pieniądzu z danego roku, bez korekty o inflację, kosztów i podatków.

Wyniki do końca 2025 roku, w proc. rocznie (dolary i złote):

• 10 lat (od końca 2015): 15,1 i 14,2;
• 20 lat (od końca 2005): 11,2 i 11,8;
• 25 lat (od końca 2000): 11,7 i 11,1;
• 30 lat (od końca 1995): 8,4 i 9,7.

Gdy zamiast cen z końca roku użyć średnich rocznych, wychodzi w dolarach 11,5, 10,8, 10,6 i 7,6 proc., a w złotych 11,4, 11,6, 9,9 i 9,2 proc.

W złotych średnia roczna cena uncji wzrosła z 931 zł w 1995 roku do 12 938 zł w 2025 roku.

Wniosek dla hipotezy jest jednoznaczny: około 8 proc. rocznie wychodzi dla 30 lat, nie dla 25. Dwadzieścia pięć lat daje w dolarach od 10,6 do 11,7 proc., czyli więcej, niż zakładałem. Z kolei „w złotych więcej” sprawdza się przy 20 i 30 latach, ale nie przy 25 i 10, bo złoty od 2000 roku się umocnił: kurs dolara spadł z 4,14 do 3,60 zł.

Dlaczego wynik zależy od daty końca okresu?

Rok 2025 wyróżnia się: cena uncji na koniec roku wzrosła o 64,7 proc. w dolarach i o 44,7 proc. w złotych, więc ostatni rok mocno podbija wynik. To samo 25-letnie okno, ale kończące się na końcu 2024 roku, daje w dolarach 9,2 proc., na końcu 2023 roku 8,2 proc., a na końcu 2020 roku 6,6 proc. Okno kończące się w 2004 roku dało około minus 0,8 proc. rocznie. Ważny jest też początek: okna 10 i 25 lat zaczynają się niedługo po dołkach cen, co zawyża wynik; licząc do końca 2025 roku od końca 2008 roku (17 lat), wychodzi 9,8 proc., a od końca 2010 roku (15 lat) 7,7 proc. Z 22 takich okien tylko trzy przekroczyły 8 proc. Innymi słowy, „8 proc. przez 25 lat” było wynikiem ostatnich trzech lat wzrostów, a nie czymś typowym.

Dane kończą się na 2025 roku, a w 2026 cena nadal mocno się wahała: średnia miesięczna wyniosła według Banku Światowego 5020 USD w lutym i 4228 USD w czerwcu. Inny koniec okresu zmienia wynik, więc pokazuję też okna kończące się wcześniej.

Tło: złoto, dolar i Bretton Woods

Żeby zrozumieć lata 1980–2001, trzeba cofnąć się do lipca 1944 roku. W Bretton Woods dolar powiązano ze złotem po 35 USD za uncję, a inne waluty z dolarem. System trwał, dopóki świat wierzył, że Stany Zjednoczone wymienią dolary w rękach zagranicznych banków centralnych na złoto. W latach 60. rosły amerykańskie wydatki, w tym wojskowe (m.in. wojna w Wietnamie), a dolarów za granicą przybywało. W lutym 1965 roku Charles de Gaulle zapowiedział wymianę francuskich rezerw dolarowych na złoto; historycy spierają się, jak bardzo przyspieszyło to koniec systemu.

W marcu 1968 roku zawieszono London Gold Pool, w którym banki centralne broniły ceny złota, i powstały dwie ceny: oficjalna 35 USD i rynkowa. 15 sierpnia 1971 roku Nixon zamknął „okno złota”. W 1973 roku wybuchł kryzys naftowy, a w 1974 roku USA i Arabia Saudyjska zawarły porozumienie o współpracy wojskowej i gospodarczej; według relacji wiązało się z nim rozliczanie saudyjskiej ropy w dolarach i lokowanie nadwyżek w amerykańskich obligacjach, choć nie ma na to oficjalnego dokumentu, a ropę wyceniano w dolarach już wcześniej. Inflacja w latach 70. była wysoka.

Liczby pokazują skalę. Zapas złota USA, wyceniony po urzędowych 35 USD za uncję, wynosił według raportu gospodarczego prezydenta USA (Economic Report of the President, 1972) 24,6 mld USD w 1949 roku, 17,8 mld w 1960, 13,8 mld w 1965 i 10,2 mld USD w 1971 roku, czyli około 9 070 t. Zobowiązania wobec zagranicznych instytucji urzędowych (biuletyny Rezerwy Federalnej) to 2,9 mld USD w 1949 roku, 10,4 mld w 1960, 14,1 mld w 1965 i 47,7 mld USD w 1971 roku; definicje tych serii nieco się różnią, więc nie liczę z nich jednej stopy wzrostu. W połowie lat 60. (około 1965 roku, zależnie od definicji serii) zobowiązania wobec instytucji urzędowych przewyższyły zapas złota.

Dla skali: program Apollo kosztował według NASA około 25,4 mld USD nominalnie, a wojna w Wietnamie według CRS około 111 mld USD w bieżących dolarach (koszty dodatkowe Departamentu Obrony). Po cenie 35 USD za uncję to 22 572 t i 98 643 t złota, a po cenie z 2025 roku, 3442 USD za uncję, 230 t i 1003 t. To ilustracja skali nominalnych dolarów (bez korekty o inflację, wydatki rozłożone na lata 1960–1973 i 1965–1975) wobec urzędowej ceny, a nie dowód przyczynowy.

Opinia Xawerego (nie fakt): moim zdaniem od lat 60. dolarów przybywało szybciej niż złota, a dolar był przewartościowany względem metalu, na którym wedle umowy miał się opierać. Wysokie stopy procentowe z przełomu lat 70. i 80. uważam za skutek tej inflacji, a nie jej przyczynę. To moje przekonanie jubilera; ekonomiści opisują te lata inaczej i szerzej.

Złe okresy: 1980–2001 i 2011–2015

Wyróżniam dwa długie, trudne okresy, o których przy tabelach z ostatnich lat łatwo zapomnieć. W styczniu 1980 roku uncja kosztowała około 850 USD, a dołek (najniższy fixing) przyszedł 20 lipca 1999 roku: 252,80 USD, czyli około 70 proc. mniej. Średnia roczna cena spadła z 608 USD w 1980 roku do 271 USD w 2001 roku, o 55 proc. Powyżej 850 USD złoto wróciło dopiero na początku 2008 roku, po około 28 latach.

Tło szczytu to panika inflacyjna i emocje: kryzys naftowy z 1973 roku, rewolucja w Iranie (1978–1979), wkroczenie wojsk radzieckich do Afganistanu w grudniu 1979 roku. Od października 1979 roku Fed pod Paulem Volckerem zaostrzył politykę, a stopy sięgnęły w 1981 roku około 20 proc. Ekonomiści wskazują kilka przyczyn późniejszego spadku: wysokie realne stopy po 1980 roku, koniec inflacyjnej paniki, mocnego dolara i sprzedaże złota przez banki centralne w latach 90.; według analizy Fed Chicago (Chicago Fed Letter nr 464) realna cena złota w latach 1983–2000 spadała wraz z malejącymi oczekiwaniami inflacji, a oczekiwanego związku ze stopami realnymi w danych sprzed 2001 roku nie widać.

Opinia Xawerego (nie fakt): moim zdaniem ten spadek nie wziął się z utraty wartości złota. Światowy handel potrzebował dolarów, bo za ropę rozliczano się w dolarach (to teza sporna wśród historyków), a z czasem wygodnie było płacić dolarem za wszystko. Silny popyt na dolara obniżał cenę złota wyrażoną w dolarach. To moje przekonanie jubilera, a nie udowodniona teoria; kto kupił w styczniu 1980 roku, czekał na nominalny powrót ceny około 28 lat.

Drugi zły okres to lata 2011–2015. Od maksimum 2011 roku, 1921 USD we wrześniu, do końca 2015 roku, 1061 USD, cena spadła o 45 proc. w dolarach. Od końca 2011 do końca 2015 roku: minus 32,2 proc. w dolarach i minus 22,6 proc. w złotych (słabnący złoty częściowo amortyzował spadek); sam rok 2013 to minus 28,1 i minus 30,1 proc. Zamknięcie kontraktu terminowego na złoto (giełda COMEX, dane Yahoo Finance) powyżej 1888,70 USD, czyli poziomu z sierpnia 2011 roku, pojawiło się dopiero 23 lipca 2020 roku.

Jak bardzo złoto się waha?

W latach 1996–2025 cena na koniec roku spadała w 10 z 30 lat w dolarach i w 9 z 30 lat w złotych. Odchylenie standardowe, czyli miara rozrzutu rocznych zmian, wynosi około 18 punktów procentowych w dolarach i 16 w złotych. Największy wzrost to 64,7 proc. (2025, dolary), największy spadek 28,1 proc. (2013, dolary). Do tego złoto nie płaci odsetek ani dywidendy, więc cały wynik pochodzi ze zmiany ceny, a koszty przechowywania go pomniejszają.

W kryzysie finansowym 2008 roku średnia roczna cena uncji wyniosła 872 USD wobec 697 USD rok wcześniej, ale w trakcie tego roku średnia miesięczna spadła z 968 USD w marcu do 761 USD w listopadzie, czyli o około 21 proc. W roku pandemii 2020 średnia roczna wyniosła 1770 USD wobec 1392 USD. Średnia roczna może więc rosnąć także w roku, w którym w ciągu roku cena mocno spadała (2008), a spadki zdarzały się też bez żadnego kryzysu; dlatego tylko opisuję, co widać w danych, i nie przedstawiam kryzysu jako gwarancji wzrostu ceny. Inflacji nie uwzględniałem, wszystkie stopy są nominalne.

Banki centralne i NBP: co kupują?

Według Światowej Rady Złota banki centralne kupiły netto 1081,9 t w 2022 roku, 1037,4 t w 2023, 1092,4 t w 2024 (w każdym z tych lat ponad 1000 t) i 863,3 t w 2025 roku, przy średniej 473 t rocznie w latach 2010–2021. Narodowy Bank Polski był w 2024 i 2025 roku największym nabywcą na świecie, w 2025 roku według WGC dokupił 102 t. Według prezesa NBP na koniec czerwca 2026 roku zasoby wynosiły 632,4 t. To fakty o popycie jednego z uczestników rynku, a nie wskazówka, dokąd pójdzie cena; banki centralne mają inne cele, horyzont i skalę niż osoba prywatna.

Sztabka, moneta czy biżuteria: koszty i VAT

Pracownia nie sprzedaje sztabek ani monet. Doradzamy i polecamy sprawdzone punkty, bez ich nazw, a my zajmujemy się jakością wyrobów. Jako jubiler mogę jednak opisać koszty. Sztabki próby co najmniej 995‰ (promile: 995‰ to 99,5 proc. czystego złota) i złote monety spełniające warunki z art. 121 ustawy o VAT (próba co najmniej 900‰, wybite po 1800 roku, prawny środek płatniczy w kraju pochodzenia, cena nieprzekraczająca wartości zawartego w nich złota o więcej niż 80 proc.) są zwolnione z VAT na podstawie art. 122. Biżuteria nie jest złotem inwestycyjnym w rozumieniu tej ustawy i obejmuje ją stawka podstawowa, obecnie 23 proc.; przepisy się zmieniają, więc sprawdź aktualną stawkę.

Poza VAT liczą się premia przy zakupie, czyli dopłata ponad cenę kruszcu, i różnica między ceną kupna a sprzedaży: im mniejsza sztabka, tym wyższy koszt względem wartości kruszcu. Biżuteria to co innego: kupujesz ją po to, by ją nosić, a cena obejmuje robociznę, projekt i marżę. Gdy po latach przynosisz wyrób do skupu, wycenia się zwykle kruszec, czyli wagę i próbę, a robocizna nie wraca. Jak liczyć czyste złoto w wyrobie, opisujemy w poradzie gram złota: ile czystego złota w wyrobie, a z czego składa się cena, w tekście ile kosztuje gram złota w biżuterii. Różnice między sztabką a biżuterią omawia też porada sztabka złota czy złota biżuteria.

Z warsztatu: zanim porównasz wyrób z kruszcem, zważ go i sprawdź próbę. Czystego złota jest tyle, ile wynika z masy i próby, a kamienie, wstawki i zapięcia z innych materiałów nie są złotem. Oznaczenia opisuje porada o próbach złota i cechach probierczych.

Częsty błąd: porównywanie ceny biżuterii z notowaniem kruszcu i oczekiwanie, że wyrób odda po latach całą cenę zakupu. Cena biżuterii zawiera pracę ludzi, której kruszcowa wycena nie obejmuje.

Co zrobić z biżuterią po latach?

Złotą biżuterię po latach możesz sprzedać, odnowić albo odtworzyć. Przy sprzedaży liczy się waga i próba; jak się do niej przygotować, piszemy w poradzie gdzie sprzedać złoto, a jak liczy się wycenę, w tekście skup złota: jak liczona jest wycena. Odnowa to czyszczenie, naprawa i nowe zapięcie, a odtworzenie to wyrób według zdjęcia lub rysunku, na zamówienie, także dla rodzinnej pamiątki. Wykonamy to, co sobie wymarzysz: zostaw kontakt i opisz, co masz, a przygotujemy projekt i wycenę. Nowej biżuterii ze złota możesz też poszukać w kategorii biżuteria złota.

Opłacalność inwestycji w złoto: moja opinia po policzeniu danych

Historycznie złoto miało długie okresy wzrostu i dwa długie okresy złe, a wynik zależał od daty zakupu i sprzedaży. Nie wiem, co będzie dalej, i nikt tego nie wie, dlatego nie podaję rekomendacji kwot ani terminów. W sprawach finansowych decyduje doradca, a my zajmujemy się jakością wyrobu. Jeśli kupujesz biżuterię ze złota, to dlatego, że chcesz ją nosić i przekazać dalej; wartość kruszcu jest dodatkiem.

Najczęstsze pytania