Historia i cechy złota: od Warny po biżuterię

Od kiedy człowiek używa złota?

Złoto występuje w przyrodzie w postaci samorodków, blaszek i drobnych ziaren. Widać je w skale, a także w osadach rzecznych. Na szarej skale wyróżnia się żółtą barwą.

Bardzo stary zbiór złotych przedmiotów pochodzi z cmentarzyska w Warnie w Bułgarii. Datowanie radiowęglowe tamtejszych grobów wskazuje lata 4569–4340 p.n.e. Znaleziono tam około 3000 złotych wyrobów o łącznej masie około 6 kg. Warna jest często nazywana najstarszym skarbem złota na świecie. Podobnie stare złoto znaleziono też na innych bułgarskich stanowiskach, na przykład w Hotnicy i Durankulaku.

W Egipcie pierwsze złote przedmioty pojawiły się około 4000 roku p.n.e., na przełomie V i IV tysiąclecia. To dane archeologiczne.

Wierzenia to osobna sprawa. Według Egipcjan istoty boskie miały ciało ze złota. Według badaczy egipskich obrzędów pogrzebowych ciała zmarłych bywały barwione złotą żywicą. To obraz religijny, a nie fakt o metalu.

Złoto w tradycji: wierzenia, Słońce i alchemicy

Barwa złota kojarzyła się dawniej ze światłem i Słońcem. Alchemicy oznaczali złoto tym samym znakiem co Słońce: kółkiem z kropką w środku. Przez wieki próbowali też zamienić ołów i inne tańsze metale w złoto. Ta próba, zwana chryzopeją, się nie udała.

Według tradycji złoto symbolizowało doskonałość i trwałość. Złoto praktycznie nie koroduje, co mogło sprzyjać skojarzeniu z trwałością. To nie jest obietnica żadnego skutku.

Monety i gorączki złota

Najstarsze znane monety, lidyjskie i wschodniogreckie, pochodzą z około 650 roku p.n.e. Są wykonane z elektronu. Lidia leżała w zachodniej Azji Mniejszej. Elektron to naturalny stop złota ze srebrem. Zawartość złota w nim bywała różna, więc trudno było ocenić wartość monety.

Ten kłopot rozwiązały monety z czystego złota i czystego srebra. Wprowadzono je w VI wieku p.n.e. (zwykle podaje się około 570 rok, ale daty tych monet bywają sporne).

Wielka gorączka złota w Kalifornii zaczęła się 24 stycznia 1848 roku. Znaleziono wtedy złoto przy młynie niedaleko rzeki American. Poszukiwacze płukali piasek w płaskich naczyniach. Ciężkie złote ziarna zostawały na dnie, a lżejszy piasek spływał. To możliwe dzięki dużej gęstości złota.

Jakie cechy ma złoto?

Znak chemiczny złota to Au, od łacińskiego słowa „aurum”. Najważniejsze cechy fizyczne to:

• Gęstość około 19,3 g/cm³, czyli złoto jest około 19 razy cięższe od wody.
• Twardość około 2,5 w skali Mohsa, więc czyste złoto jest miękkie.
• Ciągliwość: z 1 g można wyklepać folię o powierzchni około 1 m².
• Odporność chemiczna: czyste złoto praktycznie nie ciemnieje i nie reaguje z większością kwasów. Rozpuszcza je między innymi woda królewska, czyli mieszanina kwasów azotowego i solnego.

Ciągliwość pozwala wyciągać złoto w cienki drut i wyklepywać je w cienkie blaszki. Dzięki temu złotnicy od wieków tworzą z niego ażurowe i delikatne formy. Gęstość poznasz po ciężarze: kulka złota jest wyraźnie cięższa od kulki o tej samej wielkości z większości innych metali używanych w biżuterii.

Czyste złoto jest zbyt miękkie na większość wyrobów, więc topi się je z innymi metalami. Zawartość złota w stopie określa próba. Karat to 1/24 masy stopu. Próba 750 oznacza 75 procent złota, czyli 18 karatów, a 585 to 58,5 procent, czyli 14 karatów. Próba 333 to 33,3 procent, czyli 8 karatów, a 999 to 99,9 procent złota, czyli złoto prawie czyste (24 karaty w przybliżeniu). Na wyrobie szukaj cechy próby, czyli liczby, na przykład 585 lub 750, oraz znaku probierczego. Zwykle znajdziesz je przy zapięciu albo wewnątrz obrączki.

Kolor wyrobu zależy od dodanych metali. Miedź nadaje stopowi czerwonawy odcień, a metale o jasnej barwie dają złoto białe. Więcej o odmianach opisuje porada o rodzajach złota, a o cechach na wyrobie piszemy w poradzie o próbach złota i cechach probierczych.

Dlaczego złoto się rysuje i jak to wpływa na wybór?

Czyste złoto ma twardość około 2,5. Nawet stop z innymi metalami daje się zarysować. Im wyższa próba, tym więcej złota i tym miększy stop. Niższa próba jest twardsza, ale zawiera mniej złota. Wybór zależy od tego, jak i gdzie nosisz wyrób.

Z warsztatu: klienci pytają, czemu złota obrączka ma na sobie drobne rysy po kilku latach. To normalne zużycie miękkiego kruszcu. Rysy można wypolerować, jeśli grubość ścianki na to pozwala. O zarysowaniach piszemy w poradzie o tym, czy złoto się rysuje.

Częsty błąd: przekonanie, że im wyższa próba, tym lepszy wyrób na co dzień. Wysoka próba to więcej złota, ale też miększy stop. Do wyrobów codziennych często wybiera się niższą próbę, bo jest odporniejsza. Porównanie opisuje porada złoto 585 czy 750.

Historia i cechy złota w pracy jubilera

Dla jubilera historia i cechy złota są praktyczne. Ciągliwość pozwala kształtować delikatne ażury. Miękkość wymaga stopów. Kolor zależy od składu, a odporność chemiczna sprawia, że złoto zachowuje blask przez lata. Dlatego od tysiącleci jest podstawą biżuterii.

Złotą biżuterię na zamówienie wykonamy według twojego pomysłu: dobierzemy próbę, kolor i formę. Zobacz gotową ofertę biżuterii złotej i dowiedz się więcej o złocie Afryki. Swój pomysł opisz przez kontakt, a przygotujemy projekt i wycenę.

Najczęstsze pytania