Złoto Afryki: skąd pochodziło i gdzie je wydobywano

Złoto w starożytnym Egipcie i Nubii

Złoto wydobywano w północno-wschodniej Afryce już w starożytności. Egipt czerpał je z gór pustyni wschodniej i z Nubii, położonej na południe od niego, w dolinie Nilu.

Nazwa Nubia bywa wiązana z egipskim słowem „złoto”, ale to tylko hipoteza. Egipcjanie nie używali tego słowa jako nazwy kraju. Nazywali go na przykład Wawat i Kusz. Nazwa Nubia pojawia się dopiero w źródłach grecko-rzymskich.

Legendarna kraina Ofir, skąd według Biblii sprowadzano złoto dla króla Salomona, bywa lokalizowana w Arabii, Indiach lub Afryce. Jej położenie pozostaje sporne.

Więcej o złocie jako kruszcu i jego dawnej symbolice pisze porada złoto: historia, magia i cechy tego kruszcu.

Trzy pola złota Afryki Zachodniej

Badacze wyróżniają trzy główne pola złotonośne Afryki Zachodniej. Bambuk leży między rzekami Senegal i Falémé. Bure znajduje się nad górnym Nigrem. Trzecie to lasy Akan na terenie dzisiejszych Ghany i Wybrzeża Kości Słoniowej.

Złoto wędrowało na północ szlakami transsaharyjskimi. Wymieniano je tam między innymi na sól. W organizacji handlu dużą rolę odgrywali kupcy Wangara.

Nazwa Ghana bywa mylona: średniowieczne imperium Ghany to nie dzisiejsze państwo Ghana. Średniowieczne imperium leżało daleko na północny zachód od współczesnych granic, w rejonie południowej Mauretanii i zachodniego Mali. Współczesna Ghana przejęła tę nazwę po odzyskaniu niepodległości.

Pod koniec VIII wieku arabski uczony al-Fazari miał nazwać imperium Ghany „krainą złota”. Jego dzieło się nie zachowało, więc wiadomość znamy z późniejszych kompilacji.

Mansa Musa i imperium Mali

Mansa Musa panował około 1312–1337 roku. Jego rządy uchodzą za szczyt potęgi imperium Mali. Bogactwo państwa opierało się między innymi na złocie i soli.

W 1324 roku Mansa Musa odbył pielgrzymkę do Mekki przez Kair. Według arabskiego kronikarza al-Umariego hojne rozdawanie złota obniżyło na pewien czas jego wartość w Egipcie, choć część historyków uważa ten wpływ za niewielki. Wielkość orszaku w źródłach bywa podawana różnie, dlatego liczb nie powtarzamy.

Atlas kataloński z Majorki, z 1375 roku, pokazuje władcę Mali na tronie, w złotej koronie, z berłem. W dłoni trzyma okrągły złoty przedmiot. Przy postaci stoi napis „Musse Melly”. Autor mapy najpewniej nie odwiedził Afryki Zachodniej i korzystał z relacji podróżnych.

Popularne określenie „najbogatszy człowiek w historii” jest etykietą, której nie da się zweryfikować. Nie istnieje wiarygodny sposób porównania majątków sprzed siedmiu wieków.

Złote Wybrzeże i złotnicy Akan

Portugalczycy dotarli do wybrzeża dzisiejszej Ghany w 1471 roku. W 1482 roku założyli tam zamek Elmina. Jego nazwa pochodzi od portugalskiego „a mina”, czyli kopalnia.

Złoto zdobywano wymianą z miejscową ludnością. Od tego handlu wybrzeże zaczęto nazywać Złotym Wybrzeżem, po portugalsku Costa do Ouro. Elmina była jednym z głównych ośrodków tego handlu.

Złotnicy ludu Akan, w tym Aszanti, wykonywali ozdoby i odważniki do ważenia złotego pyłu, który służył jako środek płatniczy. Odważniki zwane abrammuo odlewano z mosiądzu na wosk tracony. Technikę opisuje porada o metodzie traconego wosku.

Witwatersrand i złoto południa Afryki

W 1886 roku odkryto bogate złoża złota na Witwatersrandzie w dzisiejszej Republice Południowej Afryki. Odkrycie przypisuje się zwykle George'owi Harrisonowi. W regionie były jednak wcześniejsze znaleziska, a okoliczności bywają spierane. Wkrótce powstało miasto Johannesburg.

Złoto występowało w skale o niskiej zawartości kruszcu, a z czasem trzeba było sięgać do głębokich kopalń. Wymagało to dużego kapitału.

Skąd pochodzi złoto w biżuterii dzisiaj?

Złoto wydobywa się dziś w wielu krajach Afryki, zarówno w dużych kopalniach przemysłowych, jak i w małych, rzemieślniczych wyrobiskach. Warunki pracy i wpływ na środowisko bywają przedmiotem publicznej debaty. W branży stosuje się między innymi wytyczne OECD o należytej staranności w łańcuchu dostaw oraz złoto z recyklingu. O tym pisze porada o etycznym złocie, a o innych metalach używanych w jubilerstwie porada o kruszcach.

Z warsztatu: sam wyrób ze złota nie zdradza, z którego kontynentu pochodził kruszec. Obrączka próby 585 zawiera tyle samo czystego złota bez względu na to, skąd je wydobyto. O właściwościach wyrobu decyduje stop i próba, nie miejsce wydobycia, a pochodzenie dokumentuje dostawca. O wyborze próby piszemy w poradzie która próba złota.

Częsty błąd: mylenie średniowiecznej Ghany z dzisiejszym państwem o tej nazwie albo przypisywanie Mansie Musie majątku w dzisiejszych kwotach. Trzymaj się dat i miejsc, które potwierdzają źródła.

Złoto Afryki w biżuterii na zamówienie

Biżuterię inspirowaną historią, także afrykańskimi motywami, projektujemy i wykonujemy na zamówienie – zostaw kontakt i opisz swój pomysł. Gotowe wyroby obejrzysz w kategorii biżuteria złota.

Najczęstsze pytania o złoto Afryki