Czym są karaty złota i próby złota?

Puncyny, czyli narzędzia jubilerskie służące do wybijania próby metali szlachetnych

Puncyny do wybijania prób złota

Próba złota określa zawartość czystego złota w stopie, z którego wykonany jest przedmiot.  Najważniejsze są dwa systemy określania zawartości czystego metalu w stopie użytym do wykonania przedmiotu. Pierwszy to system metryczny, w którym ilość czystego metalu podaje się w promilach. Wtedy próba np. 0.585 mówi, że w tym stopie jest 58,5% czystego  złota. Drugi to system karatowy, w którym przyjęto, że czyste złoto to złoto 24 karatowe. A zatem złoto 14 karatowe zawiera w sobie 14/24 czystego złota, a w przeliczeniu na system metryczny będzie to 58,3% czystego złota. Obecnie w Polsce obowiązuje siedem prób złota (co przedstawia poniższa tabela), po prawej odpowiedniki w systemie karatowym.  Trzeba wiedzieć, że nie istnieją próby pośrednie. To znaczy, że jeśli np. badanie obrączki wykazało, że stop ma próbę 0,581 to zostanie na obrączce wybita kolejna niższa próba, tzn. próba 0,500. Próby złota nazywane są też niekiedy symbolami złota.

Najlepsza próba złota – jakie w ogóle są próby złota?

Tabela cech probierczych w Polsce - Próby złota

Którą próbę złota wybrać?

O czym mówi próba złota?

Próba złota (symbol złota) musi być wybita na każdym wyrobie ze złota poza monetami. Ma to ustrzec nabywcę przed wprowadzeniem w błąd przez nieuczciwego sprzedawcę. Wybijanie próby, zwane też cechowaniem poprzedzone jest badaniem zawartości czystego metalu w stopie, z którego jest wykonany przedmiot. Czyste metale szlachetne są zbyt miękkie, zbyt łatwo się gną i ścierają. Dlatego np. biżuteria czy przedmioty użytkowe wykonywane są ze stopów złota, srebra i miedzi. By wyeliminować nadużycia czy oszustwa Cechy Złotników broniąc się przed oskarżeniami i pomówieniami wyznaczały mistrza, który sprawdzał wyrób przed wprowadzeniem go do sprzedaży a wynik badania potwierdzał, wybijając puncyną na wyrobie odpowiedni znak, który potwierdzał, że wyrób trzyma próbę, czyli ma w stopie tyle złota ile mieć powinien. Jakie zatem są próby złota? Sięgnijmy do historii.

Nieco historii, czyli jak dawniej badano próby złota

Złoto znane jest od starożytności, co pozwala przypuszczać że próby fałszowania stopów złota mają tak samo długą historię. Już w starożytnej Grecji, około IV wieku p.n.e określano próbę złota przy pomocy kamienia probierczego, dokładnie tak samo robimy to dzisiaj.  Stosowano też inne metody. Archimedes w III w. p.n.e zbadał złotą koronę syrakuzańskiego władcy Hierona zanurzając ją w wodzie i porównując masę wypartej wody z masą korony. A to znaczyłoby, że Grecy znali gęstość metali, czyli stosunek masy metalu do zajmowanej przez niego objętości.

Próba złota w Europie

Pierwszym Europejskim krajem, w którym prawnie uregulowano zasady cechowania i zdefiniowano wartość próby (prawo probiercze) była XIII wieczna Francja. Na początku XIV wieku król Anglii Edward I wydał edykt, mówiący, że: “Strażnicy rzemiosła” mają w Londynie  przejść od “sklepu do sklepu”, aby sprawdzić prace i zastosować puncynę z głową lamparta. Srebro musiało być w standardzie Sterling (92,5% czystego srebra), a złoto musiało być z “dotyku Paryża” (19,2 karata). Złotnicy spoza Londynu również mieli zachować te same standardy”.  I tak powstała brytyjska próba srebra 0.925 a Urząd probierczy w Londynie od tego czasu można poznać po puncynie z głową lamparta.

 Puncyna z głową leoparda do wybijania próby metali szlachetnych

Głowa lamparta, charakterystyczny znak urzędu w Londynie

Polskie cechy i znaki probiercze – symbol złota

Jeśli chcemy wytwarzać wyroby złotnicze oraz planujemy obrót nimi w Polsce, należy stosować na nich cechy probiercze obowiązujące dla złota i srebra na terenie Rzeczpospolitej Polskiej zatwierdzone przez Główny Urząd Miar.
Proby zlota i polskie cechy probiercze zlota

Próby złota obowiązujące w Polsce i polskie cechy probiercze złota

Badanie i cechowanie – czyli, jak sprawdzić próbę złota?

Badana np. biżuteria złota musi mieć wybity znak wytwórcy, tzw. imiennik. Próba złota określana jest poprzez badanie na kamieniu probierczym. Kamień probierczy to płytka ze specjalnej odmiany lidytu, który jest tak oszlifowany by miał gładką płaszczyznę, na której robi się ślad badanym przedmiotem. Powstaje tzw. narys – złoty ślad podobny do śladu miękkiego ołówka na papierze. Obok tego śladu robi się narysy tzw. iglicami probierczymi, które są wykonane ze stopów o dokładnie określonych próbach.Następnie na powstałe narysy nanosi się ciecz probierczą, która wchodzi w reakcję ze złotem w narysach, ale nie reaguje z kamieniem probierczym. Narysy w miejscu kontaktu z cieczą zmieniają kolor i ciemnieją. Porównując zachodzące reakcje na poszczególnych narysach można określić który ślad igły zachowuje się jak ślad przedmiotu , a to pozwala określić próbę z dość dużą dokładnością .Jeżeli badany przedmiot trzyma próbę pozostaje go już tylko ocechować, czyli wybić odpowiednie znaki. Jeden już jest, to znak wytwórcy. Próba złota to znak kolejny. Mogą być wybite też inne znaki, np. znak urzędu probierczego. Jak już wiemy głowa leoparda to urząd w Londynie. W Polsce znak urzędu jest zawarty znaku próby, to pierwsza litera nazwy miasta w którym znajduje się urząd. Wyroby z metali szlachetnych wprowadzane na rynek, są obwarowane odpowiednimi wytycznymi które reguluje ustawa z dnia 1 kwietnia 2011 roku.

Narys iglicą na kamieniu, dzięki któremu można sprawdzić karaty złota

Jaka próba złota? Narys iglicą na kamieniu

Badanie cieczą probierczą aby określić próbę złota

Badanie cieczą probierczą próby złota

 

Próba białego złota

Próby białego złota – podobnie jak próby innych metali szlachetnych – określają, ile czystego białego złota jest w składzie danego wyrobu biżuteryjnego. Paradoksalnie jednak, im więcej innych niż złoto metali – tym białe złoto jest jaśniejsze i bardziej wytrzymałe, dlatego wysokie próby białego złota nie powinny być jedynym wyznacznikiem zakupu, bo wcale nie świadczą o jego wysokiej, jeśli chodzi o wytrzymałość. Innymi słowy – im niższa próba białego złota, tym dany pierścionek lub obrączka może i będzie mniej szlachetny, za to będzie jaśniejszy i bardziej wytrzymały na uszkodzenia mechaniczne.

Najpopularniejsze próby białego złota

Najpopularniejsze i najczęściej spotykane próby białego złota to:

  • Próba białego złota 750

  • Próba białego złota 585

  • Próba białego złota 333

Trochę rzadziej spotyka się próby białego złota 999, 960, 500 oraz 375 – ale i te kruszce mogą być z powodzeniem wykorzystane do tworzenia biżuterii z białego złota. Bardzo często białe złoto poddawane jest rodowaniu, co pozwala wydobyć więcej charakterystyczne, srebrzystej barwy. Rodowanie jednak nie ma żadnego wpływu na próbę białego złota.

Jak widać na pytanie co to jest próba złota i co oznaczają poszczególne próby złota można odpowiedzieć tak, aby w przyszłości – gdy przyjdzie kupić nam pierścionek zaręczynowy albo złotą obrączkę ślubną – dokonać możliwie najlepszego wyboru, kupując biżuterię z takiego metalu kolorowego, który będzie godny noszenia jej na palcu do końca życia!

Interesujesz się metalami szlachetnymi? Sprawdź nasz artykuł pt. “Próby srebra – wszystko o próbach srebra“.

Banner Content