Historia pierścionka zaręczynowego: od Rzymu do diamentu

Co wiadomo o pierścionkach zaręczynowych w starożytności?

Pierścienie noszono na długo przed zaręczynami, jako pieczęcie i ozdoby. Zwyczaj, w którym pierścień wręcza się narzeczonej, daje się wiarygodnie prześledzić dopiero do starożytnego Rzymu. Pliniusz Starszy w dziele „Historia naturalna” wspomina żelazny pierścień zaręczynowy. Według późniejszych opracowań narzeczona bywała też obdarowywana złotym pierścieniem do noszenia publicznie, a żelaznym w domu. To przekazy, a nie reguła obowiązująca wszędzie i zawsze. Źródeł z tamtej epoki jest niewiele, więc historycy ostrożnie mówią o szczegółach, a zwyczaj różnił się zapewne między regionami i okresami.

Rola takiego pierścienia była więc inna niż dziś. Zwykle opisuje się go jako znak zawartej umowy, a nie romantyczny gest. Liczył się sam gest, nie ozdobność pierścienia.

Do dziś powtarza się dawne wyjaśnienie, że na czwartym palcu lewej dłoni biegnie żyła prowadząca prosto do serca. To mit: anatomia go nie potwierdza, a zwyczaj noszenia na tym palcu zależy od kraju i epoki.

Jak wyglądał pierścień narzeczonej w średniowieczu i później?

W roku 866 papież Mikołaj I odpowiadał na pytania władcy Bułgarów, Borysa I. W tej odpowiedzi opisał zachodni zwyczaj: narzeczony wręcza narzeczonej pierścień jako zastaw przyszłego małżeństwa. To jeden z najwcześniejszych zachowanych opisów takiego zwyczaju.

W późnym średniowieczu i w czasach nowożytnych pierścień narzeczeński nie musiał mieć kamienia. Popularne były pierścienie z krótką sentencją wewnątrz obrączki, nazywane po angielsku posy, a także dwie lub trzy cienkie obręcze łączące się w jeden pierścień, czyli pierścionek gimmel. Sentencja była widoczna tylko dla osoby, która nosiła pierścień. Innym motywem były dłonie w uścisku. Znano go już w starożytnym Rzymie, a rozpowszechnił się od XII wieku. Opisujemy je w poradach o pierścionku fede i o pierścionku posy. Takie wzory nadają się dziś na pierścień zaręczynowy równie dobrze jak solitaire.

Kiedy w pierścionku zaręczynowym pojawił się diament?

Za pierwszy dobrze udokumentowany pierścień zaręczynowy z diamentem uważa się ten, który w 1477 roku arcyksiążę Maksymilian Austriacki ofiarował Marii Burgundzkiej podczas zaręczyn. Przez kolejne stulecia diament w takim zwyczaju był domeną władców i arystokracji, bo kamienie były nieliczne i trudno dostępne. Pierścień z diamentem był więc wyjątkiem, a nie regułą.

Zmiana przyszła w XIX wieku. W Afryce Południowej odkryto diamenty w 1866 roku. Wkrótce po tym odkryciu zaczęło się tam wydobycie na dużą skalę, więc kamień stał się dostępniejszy niż wcześniej.

Druga zmiana nastąpiła w XX wieku. Przed II wojną światową tylko około jedna dziesiąta pierścionków zaręczynowych w Stanach Zjednoczonych miała diament. Kampania reklamowa producenta diamentów, prowadzona od końca lat trzydziestych XX wieku przez dziesięciolecia, utrwaliła obraz, który dziś wydaje się nam odwieczny.

Jak pierścionki wyglądały w epoce wiktoriańskiej?

Epokę wiktoriańską wyznaczają lata panowania królowej Wiktorii, od 1837 do 1901 roku. Pierścionki z tego czasu bywały pełne symboli: wężów, serc, splecionych dłoni i kwiatów. Kamień często był jednym z elementów kompozycji, a nie jedynym bohaterem. Jak taki pierścionek rozpoznać, opisujemy w poradzie o pierścionku wiktoriańskim.

W tym samym stuleciu diament docierał do szerszego grona dzięki złożom afrykańskim, ale obok niego nadal wybierano perły, turkusy czy szafiry. Żadna tradycja nie nakazuje więc, żeby kamieniem zaręczynowym był diament. Pary wybierają dziś także rubin czy szmaragd, a niektóre sięgają po wzory zupełnie bez kamienia, jak dawne pierścienie z napisem.

Co z historii pierścionka zaręczynowego zostało w dzisiejszym pierścionku?

Z Rzymu pochodzi pierścień z metalu i motyw dłoni w uścisku, odnowiony w średniowieczu. Ze średniowiecza i czasów nowożytnych przyszły napisy i podwójne obręcze, a z XX wieku przekonanie, że w środku powinien być diament. Nowoczesny pierścionek bywa więc zapisem kilku epok jednocześnie. Dlatego przy wyborze warto pytać nie o to, co jest tradycją, lecz co pasuje do was: metal, kamień czy napis. Każdy z tych elementów ma własną historię. W naszym sklepie znajdziesz gotowe pierścionki z brylantami, a polskie zwyczaje zaręczynowe opisuje porada o pierścionkach w polskich tradycjach. Szersze tło symboliczne zebrano w poradzie o tradycji zaręczynowych pierścieni.

Z warsztatu: gdy trafia do nas pierścionek odziedziczony po babci, najpierw oglądam szynę od spodu i krapy trzymające kamień. Wieloletnie noszenie wyciera metal w miejscu, gdzie pierścionek dotyka dłoni, a cienka szyna bywa, że pęka przy zmianie rozmiaru. Dopiero po takim przeglądzie ustalam, co naprawiać, a co zostawić w oryginale. Dawny pierścionek traktuję jak dokument swojej epoki: ślady noszenia mówią o jego dziejach, więc nie usuwam ich bez potrzeby.

Częsty błąd: przekonanie, że diament w pierścionku zaręczynowym jest tradycją od starożytności, i rezygnacja z innego kamienia tylko z tego powodu. Historia pokazuje, że przez większość dziejów zaręczynowy pierścień obywał się bez diamentu, więc wybór kamienia pozostaje sprawą gustu pary.

Jeśli marzy Ci się dawny wzór, na przykład gimmel, fede albo pierścień z napisem w środku, wykonamy go na zamówienie: zostaw kontakt i opisz swój pomysł.

Najczęstsze pytania o historię pierścionka zaręczynowego