Bursztynowy niedźwiedź ze Słupska: historia figurki

Czym jest bursztynowy niedźwiedź ze Słupska?

To rzeźba z bursztynu. Przedstawia zwierzę o zaokrąglonej, zwartej bryle, z zaznaczonym okiem, uchem i łapami. Ma około 10 cm, więc da się ją objąć dłonią. Należy do zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Figurkę znaleziono w 1887 roku, gdy w pobliżu Słupska wydobywano torf. Według relacji przed wojną uchodziła za talizman szczęścia Słupska. Władze Słupska starały się o jej przekazanie do miasta, ale dziś figurka jest w Szczecinie.

Z jakiej epoki pochodzi bursztynowy niedźwiedź?

W tytułach i opisach bywa podawane sformułowanie „z epoki brązu”. Według archeologów figurka jest starsza: pochodzi prawdopodobnie z neolitu, czyli młodszej epoki kamienia. Część opracowań podaje inne, wcześniejsze przedziały.

Epoka brązu zaczęła się znacznie później niż neolit. Datowanie figurki jest szacunkowe, więc nie podajemy jednego roku.

Częsty błąd: powtarzanie dat z pierwszego lepszego opisu. Gdy w tekstach o zabytkach pojawia się epoka, sprawdź informacje w zbiorach muzeum. Datowanie zapisuje się tam z zastrzeżeniami.

Podobnie jest z samą figurką. Oryginał jest zabytkiem muzealnym. To, co widzisz w sprzedaży lub w folderach turystycznych, bywa kopią albo przedmiotem tylko inspirowanym tym kształtem. Sprawdź w opisie, czy podano, co to jest, i nie zakładaj, że zdjęcie zawsze pokazuje oryginał.

Szerzej o najstarszych ozdobach piszemy w poradzie o najstarszej biżuterii świata i o koralikach i paciorkach z neolitu.

Czy bursztynowy niedźwiedź był amuletem?

Według interpretacji archeologów mógł to być talizman przynoszący pomyślność łowcy niedźwiedzi. Pewności jednak nie ma.

Figurka mogła być amuletem, ozdobą albo przedmiotem obrzędowym. Z tamtej epoki nie ma źródeł pisanych, a sama figurka nie podpowiada odpowiedzi. Słowo „amulet” traktuj więc jako hipotezę. Pojęcie opisujemy w poradzie amulet czy talizman, a o tradycjach wiary w moc kamieni piszemy w poradzie o kamieniach jako talizmanach w dawnych wierzeniach. To opis zwyczajów, a nie obietnica skutku.

Najważniejsze fakty o bursztynowym niedźwiedziu

Cztery pewne fakty zbiera infografika. Figurkę pokazano też na wystawie „Zaginione-ocalone” podczas Nocy Muzeów.

Dlaczego wybrano bursztyn?

Bursztyn bałtycki to skamieniała żywica drzew sprzed kilkudziesięciu milionów lat. Jest lekki i ciepły w dotyku. Jest też tak miękki, że łatwo go ciąć i rzeźbić nawet prostym narzędziem. W skali Mohsa ma około 2–2,5. Dlatego dawni rzeźbiarze mogli nadać mu kształt zwierzęcia bez zaawansowanych narzędzi.

Barwa bursztynu sięga od jasnożółtej, przez miodową, po ciemnobrązową. Bywa też mleczna i nieprzejrzysta. Figurka ze zdjęcia ma miodowo-pomarańczowy odcień i przeświecające wnętrze. To pasuje do bursztynu, choć barwa sama niczego nie dowodzi. Więcej o tym surowcu piszemy w poradach bursztyn: wszystko, co chcesz wiedzieć i bursztyn, czyli złoto Bałtyku.

Z warsztatu: miękkość to zaleta przy rzeźbie, ale wada w noszeniu. Bursztyn łatwo się rysuje i nie lubi perfum, alkoholu ani wysokiej temperatury. Z czasem matowieje. Dlatego przy naprawie oprawy jubiler lutuje z dala od bursztynu albo wyjmuje go z oprawy. Stary bursztyn przecieraj miękką, lekko wilgotną ściereczką i nie używaj rozpuszczalników. Przechowuj go osobno, żeby nie rysowały go twardsze kamienie.

Bursztyn bywa imitowany szkłem lub tworzywami. Naturalny ma gęstość zbliżoną do wody, więc zwykle unosi się w mocno osolonej wodzie, a wiele imitacji tonie. Ten prosty sprawdzian nie odróżnia jednak bursztynu od kopalu ani od bursztynu prasowanego. W razie wątpliwości zleć badanie w pracowni gemmologicznej.

Czy zawieszkę w kształcie bursztynowego niedźwiedzia można zamówić?

Figurka ze Słupska to zabytek, a nie wzór do kopiowania. Motyw niedźwiedzia przetrwał jednak do dziś w znakach miast i w biżuterii. Możemy zaprojektować i wykonać zawieszkę inspirowaną tym kształtem, a także zawieszkę z innym zwierzęciem. Wybierzesz metal, na przykład srebro albo złoto, oraz wykończenie: gładkie lub z fakturą.

Przy takiej formie liczy się proporcja bryły, bo prosta, zaokrąglona sylwetka wygląda dobrze bez nadmiaru detali. Wykonamy to na zamówienie – zostaw kontakt i opisz swój pomysł, a przygotujemy projekt i wycenę.

Najczęstsze pytania o bursztynowego niedźwiedzia