Fantazyjne barwy diamentów: skala, przyczyny i rzadkość

Czym są fantazyjne barwy diamentów?

Większość diamentów ma lekki odcień żółtawy lub brązowawy. Skalę tych barw, od D (bezbarwny) do Z (jasnożółty lub jasnobrązowy), opisuje porada o barwie brylantów; dotyczy ona diamentów o odcieniu żółtawym lub brązowawym, a nie np. szarych czy różowych. W tej skali im mniej barwy, tym wyższa klasa. Część kamieni jasnożółtych i brązowych mieści się jeszcze w skali D–Z; barwami fantazyjnymi zaczynamy nazywać te, w których nasycenie przekracza granicę klasy Z, i są wtedy oceniane osobno (z ang. fancy). W barwach fantazyjnych logika jest odwrotna: im barwa czystsza i bardziej nasycona, tym kamień bardziej ceniony przez kolekcjonerów.

Barwy fantazyjne mają własną terminologię. Ocenia się trzy cechy: odcień (na przykład niebieski z lekką nutą zieleni), jasność tonu i nasycenie. W opisach laboratoriów gemmologicznych pojawiają się stopnie takie jak Fancy Light, Fancy, Fancy Intense, Fancy Vivid, Fancy Deep i Fancy Dark. Ocenę wykonuje się w kontrolowanym oświetleniu, bo ten sam kamień w świetle dziennym i w żarowym odbieramy nieco inaczej.

Skąd się bierze barwa diamentu?

Diament jest czystym węglem, więc bezbarwny jest wtedy, gdy kryształ ma niemal doskonałą sieć. Barwę powodują drobne zakłócenia tej sieci i pierwiastki obce wbudowane podczas wzrostu kryształu:

• żółta – atomy azotu w miejscu atomów węgla pochłaniają fiolet i błękit, więc kamień jest żółty, a przy większym nasyceniu aż do pomarańczowego;
• niebieska – głównie bor wbudowany w sieć; według GIA większość naturalnych niebieskich diamentów zawdzięcza barwę borowi przy bardzo niskiej zawartości azotu, dlatego takie kamienie są rzadkie;
• zielona – przypisuje się ją naturalnemu promieniowaniu, któremu kamień był poddany w ziemi; podobną barwę można też uzyskać sztucznym napromieniowaniem (opisujemy to niżej);
• różowa, czerwona i brązowa – według dominującej teorii wynikają z odkształcenia kryształu pod ogromnym ciśnieniem, ale mechanizm nie jest w pełni wyjaśniony;
• szara i fioletowa – według GIA bywają skutkiem defektów wywołanych promieniowaniem lub obecnością wodoru w krysztale;
• czarna – często zawdzięcza ciemny wygląd bardzo licznym wtrąceniom (m.in. grafitu), a nie jednolitej barwie sieci; spotyka się też czarne diamenty poprawiane, dlatego i tu liczy się raport laboratorium.

Dwa słynne przykłady z muzeów to niebieski Hope o masie 45,52 ct, który ma barwę z boru i znajduje się w zbiorach Smithsonian w Waszyngtonie, oraz zielony Dresden Green o masie około 41 ct, pokazywany w Dreźnie. Więcej o historii niebieskich kamieni w poradzie historia i tajemnice niebieskich diamentów, o czerwonych w tekście czerwony diament, a o czarnych w artykule czarny diament.

Z warsztatu: barwne diamenty zawsze oglądam w świetle dziennym i w świetle lampy jubilerskiej. Różowy potrafi w jednym świetle wyglądać jak brzoskwiniowy, a zielony jak żółty; dopiero porównanie pokazuje właściwy odcień.

Jak rzadkie są diamenty o fantazyjnych barwach?

Według GIA tylko około jeden na 10 000 karatów oszlifowanych diamentów ma barwę fantazyjną, a kamień o intensywnej barwie jest jeszcze rzadszy. Najczęstsze są żółte i brązowe, najrzadsze czerwone, zielone, fioletowe i pomarańczowe. Różowe i niebieskie również należą do rzadkich, choć nie ustalamy tu ich miejsca w rankingu. To zestawienie częstości występowania, a nie jakości kamienia. Przez ponad trzy dekady kopalnia Argyle w Australii była głównym źródłem różowych diamentów i dostarczała ich większość; po jej zamknięciu nowych różowych kamieni jest znacznie mniej, co czyni te w obiegu jeszcze rzadszymi.

Rzadkość nie oznacza jednak, że każdy barwny diament w biżuterii jest rzadki. Barwa diamentu bywa poprawiona, a sam kamień bywa wyhodowany w laboratorium, dlatego o pochodzeniu rozstrzyga raport; o hodowanych mówi porada o diamentach syntetycznych.

Barwa naturalna czy poprawiana?

Barwę diamentu można zmienić: napromieniowaniem, wygrzewaniem w wysokiej temperaturze i pod wysokim ciśnieniem (HPHT) albo powłoką na powierzchni. Takie kamienie są prawdziwymi diamentami, ale ich barwa nie jest naturalna i kolekcjonerzy cenią je inaczej. Nie rozpoznasz tego gołym okiem: potrzebne jest badanie w laboratorium, którego raport wskazuje, czy barwa jest naturalna.

Częsty błąd: założenie, że każdy barwny diament w biżuterii ma barwę naturalną, bo jest „prawdziwy”. Prawdziwy diament i naturalna barwa to dwie osobne cechy. Poproś o raport z opisem pochodzenia barwy; więcej o takich dokumentach mówi tekst kiedy certyfikat diamentu jest konieczny, a podstawy oceny kamieni w poradzie jak oceniać diamenty według 4C.

Fantazyjne barwy diamentów w biżuterii

Barwne diamenty szlifuje się tak, by podkreślić barwę, dlatego często mają kształty inne niż klasyczny okrągły szlif brylantowy, na przykład poduszkowy. Metal oprawy wpływa na odbiór: żółte i różowe złoto ocieplają kamienie żółte i różowe, a białe złoto lub platyna wzmacniają chłodne barwy niebieskie. Twardość diamentu to 10 w skali Mohsa, ale mocne uderzenie w krawędź może go uszkodzić, więc oprawa powinna chronić kamień.

Gotowe wyroby zobaczysz w kategorii brylanty fantazyjne. Jeśli szukasz konkretnej barwy lub formy, wykonamy pierścionek na zamówienie: zostaw kontakt i opisz, jakiej barwy kamień chcesz oprawić; dobierzemy oprawę i przygotujemy projekt oraz wycenę.

Najczęstsze pytania o barwy diamentów