Kamień szlachetny jadeit – czym jest i czym różni się od nefrytu

Czym jest kamień szlachetny jadeit i czym różni się od nefrytu?

Jadeit to minerał z grupy piroksenów, glinokrzemian sodu i glinu; skała zbudowana głównie z niego bywa nazywana jadeitytem. Nefryt, którego nazwa przyszła przez łacińskie „lapis nephriticus”, nie jest osobnym minerałem, lecz zbitą skałą z amfiboli z szeregu tremolit–aktynolit. Wyglądają podobnie, więc w handlu i w historii oba nazywano jadeitem, a po angielsku „jade”. Gemmolog rozróżnia je po właściwościach, a pewność dają badania: współczynnik załamania światła jadeitu wynosi około 1,66, nefrytu około 1,62, a różnią się też widmem w spektroskopie:

• jadeit: twardość 6,5–7, gęstość około 3,3 g/cm³;
• nefryt: twardość 6–6,5, gęstość około 2,9–3,0 g/cm³, a przy tym bardzo duża odporność na pękanie.

Barwa też bywa pomocna: jadeit występuje w głębokiej, szmaragdowej zieleni nadawanej chromem, ale także w odcieniach bieli, liliowych i brunatnych, a nefryt zwykle ma spokojniejsze, ciemniejsze zielenie.

Najcenniejszy jadeit jest równo zabarwiony, półprzezroczysty, prześwitujący i bez widocznych pęknięć. Odmianę o intensywnej szmaragdowej zieleni i dużej półprzezroczystości nazywa się w handlu jadeitem cesarskim. Kamienie zbyt ciemne lub nieprzezroczyste oceniane są niżej. Jadeit wysokiej jakości szlifuje się najczęściej w kaboszony, ale także rzeźbi w zawieszki i bransolety.

Ciekawostka językowa: nazwa „nefryt” pochodzi od greckiego „nephros”, czyli nerka, a angielskie „jade” od hiszpańskiego „piedra de ijada”, czyli kamień boku lub lędźwi. Dawniej kamień łączono z nerkami i okolicą lędźwi. Dziś jest to wyłącznie historia języka i tradycji, nauka tego nie potwierdza, a w sprawach zdrowia decyduje lekarz.

Skąd pochodzi jadeit i jaką ma historię?

W Chinach nefryt obrabiano już w neolicie, a kamień nazywany „yu” uchodził tam, według chińskich przysłów, za cenniejszy niż złoto. Płaskie krążki bi tradycyjnie interpretuje się jako symbol nieba, a w czasach dynastii Han niektórych zmarłych władców chowano w strojach pogrzebowych z płytek nefrytowych. Jadeit w ścisłym znaczeniu dotarł do Chin z Birmy na większą skalę dopiero w XVIII wieku, a do dziś Birma, czyli Mjanma, uchodzi za główne źródło szlachetnego jadeitu.

W Ameryce Środkowej jadeit był materiałem na maski, ozdoby i przedmioty obrzędowe, między innymi u Majów; w Nowej Zelandii Maorysi wytwarzali z miejscowego nefrytu, zwanego pounamu, ozdoby i narzędzia; nazwą pounamu określa się głównie nefryt, więc kamieniem Maorysów nie jest jadeit. Już w kamiennej epoce z obu materiałów wykonywano toporki i narzędzia, bo są bardzo wytrzymałe. W Chinach do dziś popularne są obręcze na nadgarstek, wycinane z jednego kawałka kamienia.

Jak ocenić jadeit i co oznaczają typy A, B i C?

W handlu stosuje się trzy oznaczenia. Typ A to jadeit naturalny, jedynie polerowany i czasem woskowany. Typ B został wybielony kwasem i nasycony polimerem, który wypełnia pęknięcia i poprawia półprzezroczystość. Typ C jest barwiony. Zdarza się też kombinacja B+C: kamień wybielony, zaimpregnowany i barwiony, najczęstsza przeróbka tanich wyrobów. Obróbka jest w handlu akceptowana pod warunkiem ujawnienia, bo wpływa na trwałość i na sposób pielęgnacji. Przy droższym kamieniu poproś o raport laboratorium gemmologicznego, bo typ B często widać dopiero pod mikroskopem lub spektrometrem.

Z warsztatu: pierwszą wskazówką jest ciężar i dotyk. Jadeit jest chłodny i wyraźnie cięższy, niż wynikałoby z wielkości, a imitacje z serpentynu czy szkła bywają lżejsze albo cieplejsze w dłoni. To tylko wstępna próba, a pewność daje badanie gemmologiczne. Odróżnianie od awenturynu opisaliśmy w poradzie awenturyn kontra jadeit, a ogólnie o podróbkach – w poradzie o imitacjach kamieni szlachetnych.

Częsty błąd: zakładanie, że każdy zielony kamień sprzedawany jako jadeit jest jadeitem. Pod tą nazwą trafiają się także nefryt, serpentyn, chalcedon i szkło. Zapytaj sprzedawcę, czy to jadeit czy nefryt i czy kamień był poddany obróbce; rzetelny sprzedawca odpowie wprost.

Jak nosić biżuterię z jadeitem i jak o nią dbać?

Jadeit sprawdza się w pierścionkach, kolczykach i wisiorkach, najlepiej w oprawie, która osłania krawędź kaboszonu. Jest twardy i wytrzymały, ale pył kwarcowy o twardości 7 może z czasem matowić jego powierzchnię.

Co robić:

• zdejmować biżuterię przy pracach domowych i ogrodowych;
• myć ją letnią wodą z odrobiną łagodnego mydła i miękką szczoteczką, a potem osuszyć ściereczką;
• przechowywać osobno, w miękkim woreczku, z dala od twardszych kamieni, zwłaszcza diamentów, które mogą go porysować.

Czego unikać: czyszczenia ultradźwiękowego, pary, kwasów i rozpuszczalników, bo mogą uszkodzić polimer w typie B.

Ogólne informacje o kamieniach znajdziesz w kompendium kamieni szlachetnych i ozdobnych. Gotowe wzory obejrzysz w kategoriach złote pierścionki, złote kolczyki i złote wisiorki.

Kamień szlachetny jadeit w biżuterii na zamówienie

Jadeit dobrze współgra ze złotem, zwłaszcza żółtym i różowym, które ociepla jego zieleń, a białe złoto albo srebro daje chłodniejszy, bardziej stonowany kontrast. Przy kaboszonie liczy się też oprawa: zamknięta, z obrzeżem otulającym kamień, chroni jego krawędź i dobrze podkreśla gładką, błyszczącą powierzchnię. Jeśli masz pomysł na pierścionek, wisiorek lub kolczyki z jadeitem, opisz nam swój projekt: dobierzemy oprawę, a wyrób wykonamy na zamówienie.

Najczęstsze pytania