Imitacje kamieni szlachetnych: jakie występują na rynku

Czym jest imitacja kamienia szlachetnego, a czym kamień syntetyczny?

Imitacja to nie to samo co kamień syntetyczny. Kamień naturalny powstał w przyrodzie, a człowiek go tylko wydobył i oszlifował.

Kamień syntetyczny wyhodowano w laboratorium. Ma ten sam skład chemiczny i tę samą budowę kryształu co kamień naturalny, na przykład syntetyczny korund to rubin lub szafir wytworzony m.in. metodą Verneuila. Nie jest więc imitacją. Szerzej opisuje to porada o syntetycznych kamieniach szlachetnych, a o syntetycznym diamencie piszemy w poradzie o diamentach syntetycznych.

Imitacja to materiał o innym składzie, który tylko przypomina wyglądem kamień szlachetny. Może to być barwione szkło, tworzywo albo inny minerał.

Wyjątkiem jest cyrkonia sześcienna. Powstaje w laboratorium, ale ma inny skład niż diament, który naśladuje. Dlatego nazywamy ją materiałem wytworzonym sztucznie, a nie kamieniem syntetycznym.

Uwaga na nazwy: cyrkonia sześcienna to materiał wytworzony sztucznie, a cyrkon to osobny minerał naturalny. Te dwa słowa często się mylą, a oznaczają zupełnie różne rzeczy.

Jakie imitacje kamieni szlachetnych spotyka się najczęściej?

Szkło. Od starożytności to jeden z najpowszechniejszych materiałów imitacyjnych. W jubilerstwie nazywa się je też angielskim słowem „paste”. Szkło da się zabarwić na kolor rubinu, szafiru, szmaragdu czy ametystu, a jego twardość jest niższa niż twardość wielu kamieni, które naśladuje, więc z czasem się rysuje i traci połysk. W środku bywają okrągłe pęcherzyki gazu, których w kamieniach naturalnych zwykle nie ma.

Cyrkonia sześcienna. Twardość 8–8,5 w skali Mohsa, zwykle bezbarwna, ale po dodaniu domieszek bywa też zielona czy fioletowa. W biżuterii spotyka się wyłącznie cyrkonię wytwarzaną sztucznie. Służy najczęściej jako imitacja diamentu, a barwna także innych kamieni. Jak ją odróżnić od diamentu, opisuje porada o rozpoznawaniu diamentu i cyrkonii, a o samym materiale piszemy w poradzie o cyrkoniach.

Syntetyczny spinel. Sam jest kamieniem syntetycznym, bo spinel istnieje w naturze. Bywa jednak używany jako zamiennik innych kamieni: jasnoniebieski jako imitacja akwamarynu, zielony jako imitacja szmaragdu lub turmalinu. W tej roli jest imitacją tamtego kamienia.

Dublety i tryplety (kamienie składane). To osobna kategoria: dublet składa się z dwóch sklejonych części, tryplet z trzech. Część takich kamieni zawiera prawdziwy kamień szlachetny, ale często tylko jako cienką warstwę. Całość wygląda wtedy na większy lub lepszy kamień. Inne bywają zwykłą imitacją ze szkła.

Przykładem trypletu jest opal: cienki plasterek szlachetnego opalu leży między kwarcem na wierzchu a podłożem od spodu, ciemnym, na przykład z agatu lub czarnego szkła. Taki kamień zawiera naturalny opal, więc nie jest imitacją w całości. Opis musi jednak mówić, że to tryplet. Więcej znajdziesz w poradzie o dubletach i trypletach.

Czym jest kamień uszlachetniany i dlaczego to nie imitacja?

Kamień uszlachetniany jest naturalny, ale człowiek poprawił jego wygląd. Materiał pozostaje tym samym minerałem, więc nie jest imitacją ani kamieniem syntetycznym. Typowe zabiegi to:

• wygrzewanie, które zmienia lub poprawia barwę;
• wypełnianie pęknięć, które poprawia przejrzystość;
• napromieniowanie i barwienie, które zmieniają kolor;
• impregnacja, czyli nasycanie kamienia substancją.

Rzetelny opis zawiera informację o zabiegu. Jeśli jej nie ma, zapytaj wprost: wypełnione pęknięcia czy barwienie wpływają na to, jak kamień się starzeje i jak go pielęgnować.

Jak rozpoznać imitację kamienia szlachetnego?

Gotowej recepty na domowy test nie ma. Imitacje są coraz lepsze, a niektóre kamienie syntetyczne bez badania trudno odróżnić od naturalnych. Pewny wynik daje badanie gemmologiczne: laboratorium lub gemmolog z odpowiednim sprzętem. Ocenia się tam materiał przyrządami, a nie wrażeniem.

Dla własnego spokoju możesz jednak zwrócić uwagę na kilka sygnałów:

• kamień zarysowany, matowy na krawędziach i rogach ścianek, choć jest noszony od niedawna;
• okrągłe pęcherzyki w środku kamienia, którego opis nie wspomina o szkle;
• linia na obwodzie kamienia, widoczna z boku, i inny wygląd górnej i dolnej części, co bywa znakiem dubletu lub trypletu;
• opis bez nazwy materiału, z samym „kamień” lub „kryształ”.

Oprawa zamknięta od spodu to nie sygnał imitacji, bo spotyka się ją także przy kamieniach naturalnych, zwłaszcza w starych oprawach. Utrudnia jednak ocenę, bo nie obejrzysz kamienia z każdej strony. Wtedy poproś o dokument badania albo o oględziny kamienia przed oprawieniem.

Z warsztatu: dublet i tryplet najłatwiej ocenić, zanim kamień trafi do oprawy. Oglądam go z boku, nie od góry, i szukam warstw oraz śladu kleju na styku. W oprawionym kamieniu krawędź oprawy zakrywa styk warstw, a spód bywa zamknięty, więc taki sygnał łatwo przeoczyć.

Częsty błąd: ocenianie kamienia po tym, że nie rysuje się o szkło albo że „ładnie błyszczy”. Połysk nie jest dowodem pochodzenia, a twardość kilku imitacji bywa zbliżona do kamieni naturalnych.

Jak nie kupić imitacji kamienia szlachetnego jako naturalnego?

Najważniejsze jest nazewnictwo. Rzetelny opis mówi, czy kamień jest naturalny, syntetyczny, uszlachetniany, czy to imitacja. Poproś o nazwę materiału i o dokument, który wskazuje, że kamień został zbadany. Przy diamentach, a zwłaszcza w biżuterii zaręczynowej i ślubnej, pytaj o certyfikat dołączony do konkretnego kamienia, a nie do całej partii czy sklepu. Kiedy taki dokument ma sens, opisuje porada o certyfikacie diamentu.

Imitacja nie jest zła sama w sobie. Do codziennych ozdób, kostiumowych dodatków czy do kopii rodzinnej pamiątki, której nie chcesz nosić w oryginale, sprawdza się bez zastrzeżeń. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy opis tego nie ujawnia.

Ogólne rozróżnienie kamieni szlachetnych i ozdobnych znajdziesz w poradzie o kamieniach szlachetnych i ozdobnych. Jeśli chcesz mieć wyrób z konkretnym kamieniem albo wierną kopią starej ozdoby, wykonamy to na zamówienie – zostaw kontakt i opisz, jakiego kamienia szukasz.

Najczęstsze pytania