Syntetyczne kamienie szlachetne: co warto wiedzieć

Czym są syntetyczne kamienie szlachetne?

Syntetyczny kamień szlachetny to kamień wytworzony przez człowieka, który jest odpowiednikiem kamienia naturalnego. Ma tę samą budowę krystaliczną, ten sam skład chemiczny i te same właściwości optyczne. Syntetyczny rubin to więc nadal tlenek glinu z domieszką chromu, czyli korund, tak samo jak rubin z kopalni.

Metodę, która upowszechniła produkcję na skalę przemysłową, ogłosił w 1902 roku francuski chemik Auguste Verneuil. Polegała na topieniu proszku tlenku glinu w płomieniu i dała syntetyczny rubin; kilka lat później otrzymano tą metodą także szafir. Dziś stosuje się kilka technik, między innymi płomieniową, topnikową i hydrotermalną; diamenty powstają jeszcze inaczej (opisujemy to niżej).

Nazwa mineralna, na przykład „rubin”, opisuje materiał. W handlu sama nazwa oznacza jednak kamień naturalny. Dlatego kamień wyhodowany opisujemy słowem „syntetyczny” albo „laboratoryjny”.

Syntetyczny, imitacja, uszlachetniany: czym się różnią?

Cztery pojęcia: naturalny, syntetyczny, uszlachetniany i imitacja często się mylą, a znaczą coś innego.

• Naturalny: powstał w przyrodzie, bez udziału człowieka. Może być oszlifowany, ale jego materiał pochodzi z ziemi.
• Syntetyczny: powstał w laboratorium, ale jest tym samym minerałem co naturalny. Jest równie twardy i tak samo załamuje światło.
• Imitacja: to inny materiał, który tylko wygląda podobnie. Przykładem jest szkło barwione albo cyrkonia, która ma udawać diament, lecz chemicznie nim nie jest. Imitacje omawia osobna porada o imitacjach kamieni szlachetnych.
• Uszlachetniany: to kamień naturalny, któremu poprawiono wygląd. Tanzanit i wiele rubinów czy szafirów się ogrzewa, a pęknięcia szmaragdów wypełnia olejem lub żywicą.

Cyrkonia sześcienna jest wytwarzana w laboratorium, ale to nie jest syntetyczny diament. Ma inny skład, więc zalicza się do imitacji. Najważniejsze, by kupujący dostał jasną informację, z czym ma do czynienia.

Jak powstają kamienie syntetyczne?

Hodowla polega na odtworzeniu warunków, w których kryształ może rosnąć, ale w kontrolowanym tempie. Trzy główne metody dla kamieni barwnych wyglądają tak:

• Płomieniowa: proszek topi się w płomieniu i osiada jako gruszkowaty kryształ.
• Topnikowa: składniki rozpuszcza się w stopionym topniku i pozwala im wykrystalizować; tą metodą otrzymano pierwsze komercyjnie udane syntetyczne szmaragdy.
• Hydrotermalna: kryształ rośnie w gorącej wodzie pod wysokim ciśnieniem.

Syntetyczne diamenty powstają inaczej, w warunkach wysokiego ciśnienia i temperatury (HPHT) albo przez osadzanie węgla z gazu (CVD). Pełniej opisuje je porada o diamentach syntetycznych.

Syntetyczne bywają między innymi rubin, szafir, szmaragd, aleksandryt, spinel, diament oraz kwarc (na przykład ametyst). To przykłady, a nie wyczerpująca lista.

Czy da się odróżnić kamień naturalny od syntetycznego?

Gołym okiem zwykle nie. Kamienie syntetyczne bywają bardzo czyste i równe w barwie, ale to nie jest pewna wskazówka: czystość i barwa nie rozstrzygają o pochodzeniu. Dobry kamień naturalny też bywa czysty, a syntetyczny nie jest wolny od wtrąceń. Ma je po prostu inne niż naturalny.

Gemmolog patrzy pod mikroskopem na rodzaj wtrąceń i linie wzrostu. W kamieniach z metody płomieniowej widać na przykład łukowate prążki wzrostu i pęcherzyki gazu, w kamieniach topnikowych bywają wnęki wypełnione topnikiem, a w hydrotermalnych zwykle inny zestaw wtrąceń niż w kamieniach naturalnych. W naturalnych korundach linie wzrostu są proste, kątowe.

Z warsztatu: nie ufam ocenie „na oko” ani internetowym sposobom z kroplą wody czy zarysowaniem szkła. Gdy klient przynosi kamień z wątpliwością, odsyłam go do laboratorium gemmologicznego, bo tylko tam uzyskasz rzetelną, udokumentowaną odpowiedź. Więcej na ten temat w poradach o domowych sposobach i profesjonalnych testach gemmologicznych i o tym, czym zajmuje się gemmolog.

Jak oznaczać kamienie syntetyczne w biżuterii?

Zasada jest prosta: w opisie ma stać słowo „syntetyczny” lub „laboratoryjny”, a nie sama nazwa kamienia. W obrocie sama nazwa, na przykład „rubin”, oznacza kamień naturalny, więc wyhodowany musi mieć dopisek: „syntetyczny rubin”. Podobnie przy diamentach.

Częsty błąd: utożsamianie kamienia syntetycznego z oszustwem. Oszustwem jest dopiero sprzedaż go jako naturalnego. Sam kamień syntetyczny jest pełnoprawnym materiałem jubilerskim, o ile jego pochodzenie jest podane jasno.

Poproś o dokument lub opis z informacją o pochodzeniu i ewentualnej obróbce. Przy diamentach pewność co do pochodzenia daje raport laboratoryjny, więc dopytaj o certyfikat; zasady omawia porada o certyfikacie diamentu.

Kiedy wybrać kamień syntetyczny?

Kamień syntetyczny ma sens, gdy zależy ci na równej barwie, na przykład w parze kolczyków albo w kilku kamieniach tego samego koloru w jednym pierścionku. Dobrze sprawdza się też tam, gdzie liczy się wygląd i wytrzymałość, a rzadkość naturalnego kamienia nie jest ważna. Twardość ma taką samą jak naturalny odpowiednik, więc na co dzień nosi się go tak samo.

Naturalny kamień wybierzesz, gdy cenisz jego pochodzenie i historię powstania w ziemi. To kwestia gustu, a nie lepszej czy gorszej jakości samej w sobie. Szerzej o podziale kamieni opowiadamy w kompendium o kamieniach szlachetnych i ozdobnych.

Jeśli chcesz pierścionek lub zawieszkę z konkretnym kamieniem, zostaw kontakt. Projektujemy i wykonujemy biżuterię na zamówienie, a dobór kamienia i jego pochodzenia omówimy otwarcie.

Najczęstsze pytania