Topaz – kolory, właściwości i biżuteria z topazem

Topaz – kamień o twardości 8: podstawowe właściwości

Topaz to krzemian glinu zawierający fluor i grupy hydroksylowe. W skali Mohsa ma twardość 8, czyli jest twardszy od kwarcu, a więc także od ametystu czy cytrynu. Na co dzień nie rysuje się od kurzu, a wypolerowane krawędzie faset pozostają ostre przez lata.

Ma jednak doskonałą łupliwość w jednym kierunku – równoległym do podstawy kryształu. Oznacza to, że silne uderzenie pod niekorzystnym kątem może rozdzielić kamień wzdłuż tej płaszczyzny. Twardość chroni przed zarysowaniem, ale nie przed mocnym stuknięciem. Budowę i właściwości minerału szerzej przedstawia porada topaz – kamień jubilerski.

Kolory topazu – co jest naturalne, a co wynika z obróbki

Paleta topazu jest szeroka, ale nie wszystkie barwy spotykane w sklepach powstały w naturze. Informację o obróbce kamienia jubiler powinien przekazać przy sprzedaży.

• Bezbarwny – najczęstsza naturalna postać topazu. Stanowi też surowiec do produkcji topazów niebieskich.
• Sky Blue – jasny, pastelowy błękit nieba. Zwykle efekt obróbki.
• Swiss Blue – intensywny, jasny i żywy błękit. Zwykle efekt obróbki.
• London Blue – najciemniejszy, głęboki błękit ze stalowym, lekko szarawym tonem. Zwykle efekt obróbki.
• Imperial – barwa złocista, pomarańczowa, aż po różowawopomarańczową. Najbardziej ceniona odmiana naturalna.
• Różowy – w naturze rzadki. Na rynku często pochodzi z wygrzewania topazu o barwie żółtej lub brązowawej.

Na grafice poniżej zestawiamy te odmiany wraz z informacją, które barwy zwykle wynikają z obróbki.

Topaz niebieski – skąd bierze się jego barwa

Naturalnie niebieskie topazy istnieją, ale są zwykle bardzo jasne i rzadkie. Zdecydowana większość niebieskich topazów w biżuterii to bezbarwny topaz poddany napromieniowaniu, a następnie wygrzewaniu. Ten proces jest powszechny, stosowany od dziesięcioleci, a uzyskana barwa jest trwała.

Od rodzaju i intensywności obróbki zależy, czy powstanie Sky Blue, Swiss Blue czy topaz London Blue. Kamienie napromieniowane w reaktorze odczekują, aż wygaśnie ich aktywność; renomowani dostawcy sprzedają wyłącznie kamienie po takiej kontroli. Sama obróbka nie umniejsza urody kamienia, ale przekłada się na jego wartość – dlatego informacja o niej należy do rzetelnej sprzedaży.

Topaz Swiss Blue czy London Blue

Topaz Swiss Blue jest jasny i świetlisty, dobrze wygląda w białym złocie i w biżuterii letniej. London Blue jest ciemniejszy i bardziej stonowany, przez co pasuje do wieczorowych stylizacji i klasycznych opraw, także z żółtego złota.

Topaz imperial – odmiana najwyżej ceniona

Topaz imperial to kamień o barwie złocistej, brzoskwiniowej lub pomarańczowej, czasem z różowym odcieniem. Jest naturalnie zabarwiony i znacznie rzadszy od topazów niebieskich. Najbardziej znane złoża leżą w Brazylii, w stanie Minas Gerais.

Ze względu na rzadkość topaz imperial jest wyceniany wyżej niż niebieskie odmiany, a jego wartość zależy głównie od nasycenia barwy, czystości i wielkości kamienia.

Topazy z powłoką i kamienie mylone z topazem

Spotyka się też topazy pokryte cienką powłoką, która daje efekt tęczowej lub intensywnie kolorowej powierzchni. Taka warstwa jest mniej odporna niż sam kamień i z czasem może się ścierać. Przy zakupie zapytaj, czy kamień był powlekany, a przy czyszczeniu unikaj środków ściernych.

Uwagi wymagają też nazwy handlowe. Określenia w rodzaju „topaz madera” czy „złoty topaz” bywały używane dla cytrynu, czyli żółtej odmiany kwarcu o twardości 7. To inny minerał niż topaz i ma inną wartość. Z kolei jasnoniebieski topaz Sky Blue przypomina z wyglądu akwamaryn, czyli niebieską odmianę berylu. Oba kamienie można odróżnić badaniem gemmologicznym, a rzetelny opis wyrobu powinien podawać właściwą nazwę.

Od czego zależy wartość topazu

Przy topazach niebieskich liczy się przede wszystkim nasycenie i równomierność barwy oraz jakość szlifu. Kamienie te są zwykle czyste dla oka, więc widoczne inkluzje wyraźnie obniżają ich ocenę. Ponieważ surowiec jest dostępny, nawet duże niebieskie topazy pozostają stosunkowo przystępne.

Inaczej jest z topazem imperial i naturalnie różowym. Tu o wartości decyduje rzadkość, a cena za karat rośnie wyraźnie wraz z wielkością i nasyceniem barwy kamienia.

Biżuteria z topazem – jak wybrać

Dzięki twardości 8 topaz sprawdza się w pierścionkach, choć ze względu na łupliwość lepiej wybierać oprawy, które osłaniają krawędzie kamienia. Zawieszki i kolczyki są narażone na uderzenia w mniejszym stopniu, więc tam można pozwolić sobie na większe i bardziej wyeksponowane kamienie.

Pierścionki i zawieszki z topazem są w kategorii biżuteria z kamieniami kolorowymi, a także wśród złotych pierścionków i złotych wisiorków. Niebieski topaz bardzo dobrze komponuje się z drobnymi brylantami, co widać w modelach zebranych niżej.

Biżuteria z topazem z naszej oferty

Pielęgnacja biżuterii z topazem

• Myj topaz w ciepłej, nie gorącej wodzie z kroplą płynu do naczyń, a zabrudzenia spod oprawy usuwaj miękkim pędzelkiem.
• Unikaj czyszczenia parą i myjek ultradźwiękowych – mogą zaszkodzić kamieniom łupliwym.
• Chroń topaz przed gwałtownymi zmianami temperatury.
• Zdejmuj pierścionek do prac fizycznych i sportu.

O dbaniu o samą oprawę piszemy w tekście jak czyścić i pielęgnować złotą biżuterię.

Z warsztatu: przy zmianie rozmiaru lub lutowaniu pierścionka z topazem kamień wyjmujemy z oprawy albo chronimy przed ciepłem. Nagrzanie palnikiem może go pęknąć wzdłuż płaszczyzny łupliwości, a w topazie niebieskim także zmienić barwę. Oddając taki pierścionek do naprawy, zawsze mów, jaki kamień jest w oprawie.

Częsty błąd: zlecenie polerowania topazu z tęczową powłoką („mystic”). Powłoki nie da się odnowić – polerowanie ją zdziera – dlatego taki kamień czyści się tylko wodą z łagodnym płynem.

Topaz w projekcie na zamówienie

Jeśli szukasz konkretnego odcienia, na przykład topazu London Blue do pierścionka zaręczynowego albo topazu imperial do zawieszki, dobierzemy kamień i zaprojektujemy dla niego oprawę – tak powstaje u nas biżuteria na indywidualne zamówienie. Zawsze podajemy, skąd pochodzi topaz i czy był obrabiany. Umów się na obejrzenie topazów w pracowni – porównasz Swiss Blue i London Blue w dziennym świetle.

Projektujemy i wykonujemy biżuterię na zamówienie, także z topazem w wybranym odcieniu, dobranym do oprawy. Opowiedz nam o swoim pomyśle, a przygotujemy projekt i wycenę.

Najczęstsze pytania