Choker królowej Pu-abi: sumeryjski naszyjnik i jego dzisiejsze echa

Kim była Pu-abi i co znaleziono w jej grobie?

Pu-abi była Sumerką z miasta Ur, dzisiaj na południu Iraku. Jej pieczęć cylindryczna zawiera napis odczytywany jako „Pu-abi nin”, co tłumaczy się jako „królowa” lub „pani”. Badacze nie są zgodni co do jej pozycji: część uważa ją za królową, część za kapłankę. Pewne jest, że pochowano ją z wielkim przepychem.

Grób odkryto w Cmentarzu Królewskim w Ur i oznaczono jako PG 800. Prace prowadził w latach 1922–1934 Leonard Woolley, w imieniu British Museum i Uniwersytetu Pensylwanii. Samo miejsce użytkowano przez co najmniej trzy stulecia w drugiej połowie III tysiąclecia p.n.e. Pu-abi zmarła według datowania około 2550 r. p.n.e.

W grobie znaleziono między innymi złoty diadem z liści, wstęg i kwiatów oraz naszyjniki i paski z koralików ze złota, karneolu i lapis lazuli. Były też pierścienie, bransolety i lira zdobiona głową byka.

Jak wygląda choker królowej Pu-abi?

Na zdjęciu muzealnym widać trzy sznury drobnych koralików. Złote kulki przeplatają się z niebieskimi koralikami z lapis lazuli. Pośrodku leży złota okrągła rozeta z kwiatem o płatkach wypełnionych lapis lazuli. Całość układa się przy szyi, dlatego przypomina nowoczesny choker.

Na muzealnej rekonstrukcji choker nosi się razem z szerokim kołnierzem z karneolowych i lapisowych koralików oraz z diademem ze złotych liści. Tak zestaw prezentuje muzeum. Układ elementów jest interpretacją muzealników, a nie pewnym odtworzeniem tego, jak ozdoby leżały w grobie. Choker łatwo wyodrębnić z całości i nosić osobno.

Szerzej o całym zestawie piszemy w poradzie o naszyjnikach królowej Pu-abi. Tutaj skupiamy się na samym chokerze: jego formie i sposobie noszenia.

Z czego zrobiono biżuterię z Ur?

Materiały są proste, ale cenne w tamtych czasach. Złoto, lapis lazuli i karneol musiały trafić do Ur z daleka. Według Muzeum Uniwersytetu Pensylwanii lapis pochodził z Afganistanu. Główne kopalnie tego kamienia od tysiącleci leżą w prowincji Badachszan w północno-wschodnim Afganistanie. Karneol łączy się zwykle z handlem z doliną Indusu, choć tego nie można uznać za pewne dla każdego koralika.

Lapis lazuli to skała, nie pojedynczy minerał. Tworzy ją głównie lazuryt, zwykle z domieszką kalcytu i pirytu. Dlatego bywa nakrapiany złotymi punktami. Jest miękki, ma twardość około 5–5,5, więc łatwo go zarysować i uderzyć. Szczegóły omawia porada o lapis lazuli.

Na zdjęciach widać złote koraliki, koraliki z lapis lazuli i złotą rozetę z wstawkami. Diadem składa się z liści i kwiatów ze złotej blachy. Muzealne rekonstrukcje składają te elementy w całość. Nie każdy szczegół ich układu da się ustalić z pewnością.

Czym jest choker i skąd jego nazwa?

Choker to krótki naszyjnik, który obejmuje szyję tuż przy skórze i nie opada na ramiona. Angielskie słowo „choker” wywodzi się od czasownika „choke”, czyli dusić. Odnosi się do tego, że naszyjnik ciasno przylega. W polszczyźnie bywa mylony z kolią, czyli ozdobnym naszyjnikiem o większej formie. Różnicę wyjaśnia porada o kolii i naszyjniku.

Choker leży na szyi, więc jest dobrze widoczny. Zasłoni go tylko wysoki kołnierz, golf albo szal. W najprostszej formie to jeden element ozdobny na sznurku, wstążce lub rzemieniu. Naszyjnik z Ur pokazuje, że sama idea jest bardzo stara, choć nazwa jest nowa.

Jak nosić choker dziś?

Choker pasuje do ubrań, które odsłaniają szyję i dekolt. Sprawdzą się sukienki z dekoltem okrągłym, w łódkę i z odkrytymi plecami; wysoki kołnierz, golf i szal go zasłonią. Zajrzyj do porad o dekolcie typu łódka i sukni z odkrytymi plecami.

• Rozmiar. Zmierz obwód szyi miarką krawiecką, dodaj około 1–2 cm luzu i sprawdź, czy między skórą a naszyjnikiem mieści się palec.
• Zapięcie. Zapięcie z tyłu z krótką przedłużką daje zapas na zmianę rozmiaru. Porównaj z poradą o długości łańcuszka.
• Warstwy. Choker można połączyć z dłuższym łańcuszkiem, ale wtedy jeden z nich powinien być delikatniejszy.
• Kolor. Złoto z niebieskim kamieniem, np. lapis lazuli, wprost nawiązuje do zestawu z Ur.
• Uproszczona forma. Trzy sznury można zastąpić jednym, a rozetę małą zawieszką pośrodku. Lapis lazuli jest miękki, więc wybierz oprawę, która chroni kamień przed uderzeniem.

Z warsztatu: przy chokerach najczęściej zawodzi rozmiar. Naszyjnik, który uciska, noszony jest krótko i ląduje w szufladzie. Dlatego mierz szyję przy zwykłej pozycji, a nie na wdechu, i przymierzaj w ciągu dnia, kiedy skóra nie jest spuchnięta.

Częsty błąd: zamawianie chokera „na oko”, bez miarki. Kilka milimetrów robi różnicę między komfortem a uciskiem.

Choker królowej Pu-abi na zamówienie

Choker królowej Pu-abi możemy odtworzyć lub zaprojektować w nawiązaniu do niego: ze złota, z koralikami lapis lazuli i rozetą w trzech sznurach lub w uproszczonej formie. Wykonamy to na zamówienie – zostaw kontakt i opisz, co chcesz odtworzyć. Przygotujemy projekt i wycenę. O historii złotnictwa przeczytasz w poradzie o złotniku i jubilerze, a o samym kruszcu w tekście o złocie.

Najczęstsze pytania