Temperatura topnienia złota – czyste złoto i próba 585

Ile wynosi temperatura topnienia złota

Dla czystego złota (próba 999 to praktycznie złoto bez domieszek) jest to ok. 1064 °C. To wartość stała, związana z czystym pierwiastkiem; w tej temperaturze kruszec przechodzi w stan ciekły. Poniżej niej pozostaje ciałem stałym, nawet jeśli rozgrzewa się go do czerwoności i staje się podatny na odkształcenia.

To temperatura bardzo wysoka z punktu widzenia domowych narzędzi. Do jej osiągnięcia potrzebny jest piec lub palnik jubilerski, tygiel z odpowiedniego materiału i topnik – nie wystarczy zapalniczka ani zwykła kuchenka. Skalę karatową i miękkość czystego kruszcu opisuje porada 24 karatowe złoto – ile ma złota i czemu jest miękkie.

Złoto, srebro, miedź i platyna – porównanie temperatur

Złoto jubilerskie rzadko występuje samo, więc o temperaturze jego stopów decydują metale, z którymi je łączymy. Poniższa grafika zestawia cztery z nich na wspólnej osi, od zera, tak aby długość słupka odpowiadała temperaturze topnienia.

Różnice między srebrem, złotem i miedzią są niewielkie – wszystkie trzy mieszczą się w przedziale ok. 120 °C (od ok. 962 do ok. 1085 °C). Dlatego w stopach jubilerskich o zachowaniu metalu decyduje proporcja składników, a nie pojedyncza wartość dla jednego pierwiastka.

Temperatura topnienia platyny

Platyna wyróżnia się wyraźnie: topi się dopiero w ok. 1768 °C, czyli o ok. 700 °C wyżej niż złoto. Dlatego wymaga innego sprzętu i innej wprawy, a obróbka wyrobu z tego metalu jest bardziej wymagająca. Z czego składa się cena wyrobu z platyny, opisuje tekst o cenie platyny za gram, a gotowe wyroby znajdziesz w kategorii biżuteria z platyny.

Próba 585 i inne stopy – dlaczego nie ma jednej temperatury

Złoto próby 585 zawiera 58,5% złota, a resztę stanowią dodatki, najczęściej srebro i miedź. Stop to mieszanina, a nie czysty pierwiastek, więc zamiast jednej temperatury ma dwie granice: pierwszą, w której zaczyna się topić, i drugą, w której jest już całkowicie ciekły. Między nimi metal jest półpłynny.

Gdzie leżą te granice, zależy od składu: zwykle poniżej temperatury czystego złota, ale nie ma jednej liczby dla całej próby 585 czy 750. Zdarzają się wyjątki – niektóre białe stopy z palladem mogą topić się wyżej niż czyste złoto. Inaczej topi się złoto żółte, inaczej różowe, jeszcze inaczej białe – dlatego nie podajemy tu konkretnych wartości. Co oznaczają cechy probiercze, sprawdzisz w poradzie Próby złota, czyli tzw. cechy probiercze; jeśli wahasz się między 585 a 750, pomoże porównanie złota 585 i 750.

Do czego jubilerowi potrzebna jest ta wiedza

Temperatura topnienia wyznacza granice pracy w pracowni. Ma znaczenie przy trzech czynnościach: odlewie, lutowaniu i przetopie.

• Odlew – metal topi się w tyglu, po czym wlewa do formy. Tak powstaje m.in. biżuteria odlewana metodą wosku traconego.
• Lutowanie – łączenie elementów lutem, który topi się niżej niż one same. Dzięki temu spoina powstaje, a wyrób się nie rozpływa.
• Przetop – ponowne roztopienie metalu, na przykład ze starej biżuterii, w nowy wyrób.

Lut jest zatem stopem o niższej temperaturze topnienia niż łączony metal. Luty jubilerskie dobiera się w kilku stopniach: twarde, średnie i łatwotopliwe – im twardszy lut, tym wyższa temperatura, w której płynie.

Z warsztatu: przy wyrobie z kilkoma spoinami jubiler lutuje po kolei lutami o coraz niższej temperaturze topnienia. Dzięki temu spoina wykonana wcześniej nie puszcza, gdy ogrzewa się następne miejsce. Dlatego naprawa starego, wielokrotnie lutowanego łańcuszka wymaga rozeznania, jakie luty wcześniej zastosowano. Przy zmianie rozmiaru obrączki z kamieniami dochodzi jeszcze ochrona kamieni przed ciepłem.

Kamienie szlachetne a temperatura – metal wytrzyma więcej niż one

Złoto znosi ciepło, które dla wielu kamieni oznacza koniec. Perła, opal czy szmaragd reagują na wysoką temperaturę i gwałtowne jej zmiany znacznie gorzej niż metal oprawy. Nawet diament, uważany za wyjątkowo odporny, nie jest wolny od ograniczeń – pod wpływem silnego ciepła i płomienia może utracić blask lub ulec uszkodzeniu.

Dlatego przed lutowaniem w pobliżu kamieni jubiler ocenia, czy da się je zabezpieczyć, a jeśli nie – wyjmuje je z oprawy. O tym, jak zabezpieczyć kamień przed ciepłem, przeczytasz w poradzie Jak chronić kamień przed uszkodzeniami termicznymi.

Dlaczego nie przetapiać i nie lutować w domu

Przy temperaturach rzędu 1064 °C domowa próba często kończy się zniszczeniem wyrobu. Przetopienie wymaga pieca lub palnika, topnika i tygla, a wynik zależy od doświadczenia. Bez nich złoto się utlenia, tworzą się pory, a drobne ogniwa łańcuszka wręcz znikają w płomieniu. Czy przetop w ogóle ma sens, rozstrzygają dwie porady: przetapianie złota na biżuterię – czy to się opłaca oraz przetapianie własnego złota na obrączki.

Częsty błąd: próba „zlutowania” pękniętego ogniwa łańcuszka zapalniczką lub małym palnikiem do kuchni. Cienkie ogniwo nagrzewa się szybciej niż spoina, więc zwykle rozpływa się, a naprawa staje się trudniejsza niż pierwotne pęknięcie. Lepiej oddać wyrób do pracowni w stanie, w jakim jest.

Wycena i skup – bez topienia wyrobu

Klienci pytają czasem, czy przy wycenie złota trzeba je stopić, żeby sprawdzić próbę. Nie trzeba. Próbę odczytuje się z cechy probierczej, a gdy jest niewidoczna – bada się ją kamieniem probierczym i odczynnikiem w niewidocznym miejscu wyrobu; metoda go nie niszczy. Ewentualny przetop następuje już po zakupie, jeśli wyrób idzie na surowiec, i nie jest częścią wyceny.

Temperatura topnienia złota a Twój wyrób na zamówienie

Znajomość temperatury topnienia złota i jego stopów pozwala nam dobrać metal i sposób wykonania do wyrobu: inny dla pierścionka z kamieniami, inny dla gładkiej obrączki. Projektujemy i wykonujemy biżuterię na zamówienie, także w wybranej próbie i odcieniu złota lub w platynie, a przy renowacji i zmianie rozmiaru dobieramy lut tak, by nie ryzykować kamieni. Opowiedz nam o swoim pomyśle, a przygotujemy projekt i wycenę.

Najczęstsze pytania